سیاسی

از امارت بخارا تا شام؛ چگونه افراطیون آسیای میانه به شبکه‌های تروریستی پیوستند؟

خبرگزاری ثانیه | منتشر شده در تاریخ 20 اسد 1405
نویسنده: فهیم کوهدامنی

اشتراک گذاری: فیسبوک | توییتر | واتس‌اپ | لینکدین
بازدیدها: 122

---

داستان پیوستن بخشی از جوانان تاجیکستانی و ازبیکستانی به شبکه‌های افراطی و ترور-یستی، داستان امروز نیست، ریشه‌های آن به فروپاشی اتحاد شوروی، جنگ داخلی تاجیکستان و خلأ سیاسی و اقتصادی در آسیای میانه برمی‌گردد.

پس از فروپاشی شوروی، در تاجیکستان نهضت اسلامی شکل گرفت و  آن کشور وارد جنگ داخلی شد. 

صدها هزار تاجیک به افغانستان مهاجرت کردند و شماری از جوانان شان برای تحصیل و کار  راهی  پاکستان و کشورهای عربی شدند. در همین دوره، شبکه‌های افراطی عرب و گروه‌های وابسته به القا-عده شروع به جذب و آموزش بخشی از این جوانان کردند.

در میان ازبیک‌ها نیز چهره‌هایی مانند طاهر یولداش و جمعه نمنگانی با ایجاد «نهضت اسلامی ازبیکستان» شبکه‌ای را به وجود آوردند که بعدها با القا-عده و طا-لبان پیوندهای نزدیک برقرار کردند. این شبکه از افغانستان تا آسیای میانه و قفقاز گسترش یافت و شماری از جوانان تاجیک و ازبیک و داغستانی را با خود همراه کرد.

در گذشته رهبری این افراطیون در دست ابن خطاب ( سامر صالح عبدالله السویلم ) که شهروند عربستان سعودی بود، قرار داشت که با کشته شدن او در چیچن، افراد تحت فرمانش با القاعده یکجا شدند و بعدا یک تعداد شان با داعش همراه شد که به نظر من  این گروهها فقط نام و جغرافیای فعالیت شان فرق داشت اما فکر، برنامه و طرح های نظامی شان  شبیه هم و حتی همآهنگ بوده.

البته بعد از کشته شدن اسامه بن لادن، بخشی از همین افراد افراطی تاجیکستانی و ازبیکستانی  به شبکه‌ داعش پیوستند و راهی سوریه و عراق شدند.

یکی از مشهورترین چهره‌های تاجیک، گلمراد حلیم‌اف، افسر پیشین نیروهای ویژه تاجیکستان بود که در سال ۲۰۱۵ به داعش پیوست و به یکی از فرماندهان ارشد این گروه تبدیل شد.

در سوریه نیز گروه‌های مسلح ازبیک‌تبار مانند کتائب توحید و جهاد و کتائب امام بخاری در کنار القاعده و جبهه النصره علیه حکومت بشار اسد جنگیدند.

از چهره‌های شناخته‌شده این جریان سراج‌الدین مختاروف، معروف به ابوصالح ازبیکی و پس از او عبدالعزیز ازبیکی بودند. عبدالعزیز ازبیکی همچنان از رهبران کتائب توحید و جهاد شناخته می‌شود و نیروهای این گروه پس از سقوط بشار اسد وارد روند ادغام در ساختار نظامی حکومت جدید سوریه شده‌اند.

در میان تاجیک‌ها نیز نام سیف‌الدین تاجیبایف مطرح است، فردی که سابقه فعالیت در گروه‌های مسلح ازبیک‌تبار از اهالی ولایت سغد یا خجند تاجیکستان که قبلا مدیر دفتر نهضت اسلامی در سغد بوده و بعدا  رهبری نهضت اسلامی را تکفیر و به حلقات تروریستی در سوریه پیوست .

 که پس فرار بشار اسد،  نام او در ارتباط با ساختار نظامی جدید سوریه مطرح شد و حالا در یکی از مقام های مهم ارتش سوریه بحیث فرمانده ارشد که معادل معاون وزیر دفاع است، مسئولیت دارد.

اینجا یک پرسش بسیار جدی مطرح می‌شود:

آیا جوانانی که سال‌ها در صفوف گروه‌های افراطی و تروریستی جنگیده‌اند، واقعاً از آن ایدئولوژی فاصله گرفته‌اند؟ یا تنها لباس و عنوان خود را تغییر داده‌اند؟

این پرسش برای تاجیکستان و ازبیکستان اهمیت ویژه دارد، زیرا برخی از این افراد تجربه جنگ در افغانستان، سوریه و عراق را دارند، با شبکه‌های فرامرزی افراطی ارتباط  استراتژیک داشته‌اند و آموزش نظامی دیده‌اند.

تجربه سه دهه گذشته نشان داده است که افراط‌گرایی تنها با شکست نظامی از بین نمی‌رود. تا زمانی که فقر،نبود فرصت‌های آموزشی و اقتصادی و تبلیغات افراطی وجود داشته باشد، شبکه‌های تروریستی می‌توانند نسل تازه‌ای را جذب کنند.

از آسیای میانه تا افغانستان و سوریه، یک درس روشن وجود دارد: تروریسم مرز نمی‌شناسد،اما مقابله با آن نیز نمی‌تواند در مرزهای یک کشور محدود بماند.

گرچه دولت سوریه  برنامه های آموزشی سیاسی و تعامل با وضعیت جدید را برای شان در نظر گرفت و همه را آموزش داد، در ضمن برنامه اعطای شهروندی سوریه را برای شان روی دست گرفته که شاید بعضی شان از نظر فکری  تغیر کرده اما معلوم نیست که فکر شان تغیر مثبت پیدا کرده یا منفی.