سیاسی

زخم کهنه حقارت بر پیکر قدرت؛ ریشه‌یابی روان‌شناختی استبداد در افغانستان

خبرگزاری ثانیه | منتشر شده در تاریخ 21 ثور 1405

اشتراک گذاری: فیسبوک | توییتر | واتس‌اپ | لینکدین
بازدیدها: 91

---

نویسنده: مهرزاد عظیمی 

آدلر، روان‌شناس برجسته، تکوین استبداد و خودکامگی را این‌گونه تبیین می‌کند: فرد مستبد، انسانی با خویشتنی تحقیرشده است که به دلایل متعدد خانوادگی، تربیتی و اجتماعی، احساس کهتری در او به عقده‌ای عمیق از حقارت تبدیل شده است. 

او به دلیل فقدان رغبت‌های اجتماعی، از هرگونه حس همدلی و مشارکت با دیگران تهی است. بر این اساس، تمام همّت او همواره مصروف جبران این کاستی درونی بوده و دائمن در جست‌وجوی فرصتی است تا از بار سنگین حقارت درونی خویش برهد. از این رو، تمامی رفتار، کردار، اندیشه و حتی سبک زندگی‌اش در همین راستا سازمان می‌یابد. 

چنین فردی هنگامی که بر کرسی قدرت تکیه می‌زند، اگرچه عناصر قدرت بیرونی را در مشت دارد، اما در درون خود همچنان شخصیتی حقیر و ناچیز احساس می‌کند. او برای آنکه خود را در موضع برتری حس کند، نیازمند تایید دایم مهتری خویش از سوی دیگران است و لازمه این امر، کوچک و حقیر بودن اطرافیان است. 

اگرچه او بر عرش قدرت جلوس کرده، اما بلور نازک احساس ارزشمندی درونی و احترام به خویشتن در وجودش چنان شکننده است که با کوچک‌ترین تلنگری ترک برمی‌دارد. از همین روست که حاکمان خودکامه معمولن هیچ نقدی را برنمی‌تابند و هیچ گونه استقلال رأی یا اظهار نظری مخالف را تحمل نمی‌کنند، زیرا هر صدای مخالفی را به منزله تحقیر و ناچیز انگاشته شدن خود تعبیر می‌کنند.

این الگوی کلاسیک روان‌شناختی، امروز در بستر سیاسی افغانستان نمودی عینی و دردناک یافته است. ساختار قدرت در افغانستانِ تحت حاکمیت طالبان، با انحصار مطلق در قومیت، جنسیت و اندیشه، تصویری روشن از این عقده حقارتِ به قدرت رسیده است. 

حاکمانی که با حذف نظام‌مند زنان از عرصه اجتماع، سرکوب خونین مخالفان سیاسی، ممنوعیت نهادهای مدنی و واپس‌گرایی فرهنگی، دائمن در پی اثبات برتری خویش هستند، در حقیقت از ترس عمیق به رسمیت شناخته نشدن رنج می‌برند. 

فرامین سخت‌گیرانه و گاه غیرمنطقی صادره از کابل، نه نشانه اقتدار، بلکه فریاد رسوای حقارتی تاریخی است که اکنون برای التیام زخم کهنه خویش، تمام قامت یک ملت را به زیر یوغ انقیاد کشیده است و هرگونه تکثر و ندای متفاوت را تهدیدی وجودی برای خویشتن متزلزل خود می‌پندارد.