سیاسی

تعلیق در کابل؛ وقتی سیاست از زندگی عقب می‌ماند

خبرگزاری ثانیه | منتشر شده در تاریخ 22 ثور 1405

اشتراک گذاری: فیسبوک | توییتر | واتس‌اپ | لینکدین
بازدیدها: 47

---

نویسنده: مهرزاد عظیمی

افغانستان امروز، در چهارراه فرساینده‌ترین بحران‌های تاریخ معاصر خود ایستاده است؛ از بحران مشروعیت و فروپاشی اقتصادی گرفته تا گسست میان نسل‌ها و طردشدگی در عرصه بین‌المللی. آنچه این آوار ویرانی را بر سر مردم کهن‌سال این سرزمین ویران‌تر می‌سازد، نه فقط تحریم و انزوا، که توقف در «تعلیق تصمیم» است؛ بلایی که جان، مال، فرهنگ و هستی یک ملت را با زوال تدریجی مواجه می‌کند.

زندگی و سیاست به هم شباهت دارند، از این حیث که هر دو عرصهٔ تصمیم و عمل‌ورزی‌اند. با این همه، با هم تفاوت مهمی هم دارند.

هر روز در زندگی روزمره تصمیم‌هایی می‌گیریم. اغلب تصمیم‌ها خرد و کوچک‌اند، اما مسیر زندگی ما حاصل تصمیم‌های بزرگ است. همه به خاطر می‌آوریم که روزی روزگاری به دلایل مختلف تصمیم گرفته‌ایم ورزشکار شویم، یا هنرمند، یا فیلسوف، یا سیاست‌مدار، یا یک فعال حوزهٔ اقتصاد و کسب‌وکار.

انتخاب این یا آن شدن، یک آرزوست که کلنگ آغاز آن را روزی به زمین کوبیده‌ایم. ما همان نشدیم که از روز اول می‌خواستیم؛ احتمالاً در منازل اول شکست خوردیم، یا موفقیت‌های پیش‌بینی‌نشده‌ای به دست آوردیم. هرچه شد، حاصل پیوند ارادهٔ ما با موقعیت‌ها و واقعیت‌های عینی بود. آنچه در عمل روی داد، یک وضعیت پیش‌بینی‌نشده بود؛ بخشی به ما و خواست ما ربط داشت، بخشی به پیچیدگی‌های ناشناختهٔ واقعیت پیرامون.

یک بار تصمیم نگرفتیم. بارها به جهت فراز و نشیب‌های موقعیت، تجدیدنظرهایی کردیم، خواست خود را موضوع بازبینی قرار دادیم، و اینک نیز هر آنچه هستیم، در میانهٔ راه است. شاید تا آخر عمر به بازبینی خواست خود بپردازیم و تلاش کنیم ترکیب‌های تازه بسازیم. همهٔ زیبایی و شکوفایی متن زندگی به همین بازبینی‌ها و برآمدن‌های دوباره وابسته است.

همین کار ساده و متعارف، در عرصهٔ سیاست به‌سختی روی می‌دهد، به‌ویژه هنگامی که پای یک انقلاب و ایدئولوژی در میان باشد.

انقلاب‌ها با آرزوهای بزرگ جان می‌گیرند، بی‌توجه به اینکه چقدر با منطق موقعیت عینی ارتباط دارند. حد و نحو این ارتباط با پیروزی انقلاب آشکار می‌شود. از ترکیب خواست انقلابی با واقعیت، وضعیت‌های متنوع و پیچیده‌ای ظهور می‌کند. ممکن است ترکیب جذاب‌تر و زیباتر از آنچه می‌خواستیم جلوه‌گر شود؛ البته به‌ندرت ممکن است چنین باشد. اغلب، ترکیب‌های ناقص، ناسازوار، زشت، پرهزینه و سنگین‌بار، حتی بعضاً ترکیب‌های مضحک و بی‌ربط روی می‌نماید.

بازاندیشی و تصمیم دوباره برای بهینه‌سازی ترکیب‌های ناسازوار، به‌ندرت اتفاق می‌افتد. معمولاً انقلابیون سعی می‌کنند شکاف میان آنچه می‌خواستیم و متن واقعیت سخت را با تبلیغات، دروغ و سرکوب پر کنند.

کافی نیست مردم و نسل‌های بعدی با وضعیت‌های زشت و کریه و ناسازوار سازگار شوند؛ باید آن را سازوار و زیبا هم ببینند و بابت این همه سازواری متشکر و سپاسگزار هم باشند. نظام‌های سیاسی، به‌ویژه پس از یک انقلاب، همواره در حصار همان تصمیم بزرگ اولیه می‌مانند و در خود جرات، توانایی و بالندگی کافی برای بازاندیشی و تصمیم‌های دوباره برای اصلاح ناسازواری‌ها نمی‌یابند. آن‌ها از تغییر احساس ویرانی می‌کنند، می‌ترسند و همین ترس دامن‌گیر زندگی مردمان بی‌نوا می‌شود.

بحران تعلیق

گروه طالبان/ امارت اسلامی اکنون بیش از هر زمان دیگری در چالهٔ «تعلیق تصمیم» گرفتار آمده است. تعلیق تصمیم بلایی خون‌ریز است؛ بلایی که جان، مال، ارزش‌ها، فرهنگ و هستی یک ملت را با زوال مواجه کرده/ می‌کند.

بحران‌های بزرگ گریبان افغانستان را گرفته است: بحران مشروعیت، احساس بیگانگی مردم با ساختار سیاسی، ظهور نسل‌های تازه با خواست و آرمان‌های جدید، تغییر رادیکال فضای منطقه‌ای و بین‌المللی. این همه بحران، بیش از دو دهه است جریان یافته و هر روز زورآورتر و زیان‌بارتر می‌شود. در همین نقاط بحرانی است که باید تصمیم، به‌مثابه بنیان‌نهادن بنیادی تازه، ظهور کند.

کم‌هزینه‌ترین امکان آن است که از درون گروه بدوی طالبان چنین توانایی تاریخی ظهور کند؛ کس یا نهادی که شجاعت بازبینی خود و بنیان‌نهادن ترکیبی تازه با قلمرو محیطی نظام را داشته باشد. بهترین امکان آن است که نظام کنونی افغانستان بتواند در ترکیبی تازه با مردم و نیروهای متکثر سیاسی، وضعیتی نو بنیان افکند.

بدترین امکان آن است که در وضعیت تعلیق تصمیم بمانیم تا دیگران برای ما تصمیم بگیرند؛ منتظر روزی بمانیم تا به موضوع تصمیمِ تصمیم‌گیرندگان بزرگ تبدیل شویم.

پرهزینه‌ترین امکان، ماندن در فضای تعلیق تصمیم است، چندان‌که آرام‌آرام در باتلاق وضعیت ناسازوار فرورویم.