سیاسی

خراسان‌خواهی؛ چرا باید آن را فقط به تاجیک‌ها نسبت داد؟

خبرگزاری ثانیه | منتشر شده در تاریخ 18 اسد 1405
نویسنده: امید بهزاد

اشتراک گذاری: فیسبوک | توییتر | واتس‌اپ | لینکدین
بازدیدها: 138

---

هرگاه در جامعهٔ ما سخن از خراسان یا خراسان‌خواهی به میان می‌آید، شماری از هموطنان فوراً آن را به تاجیک‌ها نسبت می‌دهند، انگار خراسان نامی بوده که تنها به یک قوم تعلق داشته است.

به باور من، این برداشت نیاز به بازنگری دارد.

خراسان، پیش از آنکه یک بحث سیاسی امروزی باشد، یک واقعیت تاریخی و جغرافیایی بود. این نام قرن‌ها پیش از شکل‌گیری افغانستان به‌عنوان یک دولت مدرن، در تاریخ این منطقه وجود داشته است.

بخش‌های مهمی از سرزمین امروزی افغانستان، در دوره‌های مختلف تاریخی، در حوزهٔ خراسان قرار داشته‌اند. شهرهایی از بلخ گرفته تا غزنه، فاریاب و هرات، از مراکز مهم آن به شمار می‌رفته‌اند و شاهد دوره‌هایی از شکوفایی علمی، فرهنگی، ادبی و تمدنی بوده‌اند.

بنابراین، اگر امروز یک نفر از خراسان‌خواهی صحبت می‌کند، چرا باید فوراً نتیجه بگیریم که این خواست فقط متعلق به تاجیک‌هاست؟

آیا چون بخش بزرگی از میراث ادبی و فرهنگی خراسان به زبان فارسی ثبت شده است، باید آن را متعلق به یک قوم خاص بدانیم؟

اگر چنین منطقی را بپذیریم، بسیاری از مفاهیم تاریخی را باید بر اساس قومیت‌های امروزی تقسیم کنیم.

وقتی یک شهروند امروزی از خراسان سخن می‌گوید، چرا باید از دید قومی به دیدگاه او نگاه شود؟

شاید او به قومیت خود نگاه نمی‌کند؛ به تاریخ نگاه می‌کند.

شاید وقتی از خراسان حرف می‌زند، منظورش این باشد:

این نام پیشینه‌ای تاریخی و طولانی دارد؛

این سرزمین زمانی با این نام شناخته می‌شد؛

در زیر این نام، تاریخ و تمدن بزرگی شکل گرفته است؛

و من به آن گذشتهٔ تاریخی افتخار می‌کنم.

آیا چنین نگاهی الزاماً دشمنی با پشتون‌هاست؟

آیا الزاماً دشمنی با هزاره‌ها یا ازبیک‌هاست؟

پاسخ روشن و واضح است: هرگز چنین نیست.

چنین دیدگاهی ذاتاً جبهه‌گیری علیه هیچ قومی نبوده و نباید چنین تعبیر شود.

مهم‌ترین مسئله‌ای که باید پذیرفت این است که نام افغانستان، در تجربه و روایت معاصر، نتوانسته برای همهٔ شهروندان این سرزمین احساس تعلق و افتخار مشترک و یکسانی ایجاد کند.

این سخن به معنای آن نیست که تمام مشکلات و بدبختی‌های این سرزمین فقط از نام افغانستان ناشی شده است؛ مشکلات ما ریشه‌های تاریخی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی پیچیده‌ای دارند.

اما نمی‌توان انکار کرد که در تاریخ معاصر این سرزمین، در کنار افتخارات و دوره‌های روشن، فصل‌های تلخی از جنگ، ظلم، تبعیض، تعصب و برتری‌طلبی نیز وجود داشته است؛ فصل‌هایی که میلیون‌ها انسان را قربانی کرده و بسیاری از مردم این سرزمین را آواره و مهاجر ساخته است.

از همین‌جاست که پرسش دربارهٔ نام و هویت تاریخی سرزمین می‌تواند برای بسیاری مطرح شود.

بنابراین، اگر یک تاجیک امروز از خراسان سخن می‌گوید، پیش از آنکه قومیت او را دلیل این انتخاب بدانیم، شاید بهتر باشد به انگیزهٔ تاریخی او نگاه کنیم.

او به تاریخی نگاه می‌کند که آن را بخشی از گذشتهٔ این سرزمین می‌داند و به آن افتخار می‌کند.

تاریخ را نباید به اندازهٔ تعصب‌های امروز کوچک کنیم.