سیاسی

بُت‌هایی که پرستیده نمی‌شدند؛ بامیان و یک تحریف تاریخی

خبرگزاری ثانیه | منتشر شده در تاریخ 3 سنبله 1405
نویسنده: بشر بی‌غم: پژوهشگر و فعال سیاسی

اشتراک گذاری: فیسبوک | توییتر | واتس‌اپ | لینکدین
بازدیدها: 56

---

تخریب تندیس‌های بودای بامیان در سال ۲۰۰۱، بدون تردید یکی از تلخ‌ترین رویدادهای تاریخ فرهنگی افغانستان بود. اما میان وجود تندیس‌های بودا و پرستش آن‌ها باید تفاوت اساسی قائل شد.

تندیس‌های عظیم بامیان، یعنی صلصال و شهمامه، آثاری تاریخی و فرهنگی با حدود ۱۵۰۰ سال قدمت بودند که از دورهٔ باستان در بامیان بر جای مانده بودند. 

در زمان تخریب آن‌ها، این مجسمه‌ها محل عبادت و پرستش مردم نبودند و نمی‌توان گفت که در افغانستان کسی آن‌ها را به‌عنوان بت مورد پرستش قرار می‌داد.

از این‌رو، توجیه تخریب آن‌ها به‌عنوان «مبارزه با بت‌پرستی» با واقعیت تاریخی و وضعیت آن زمان بامیان سازگار نیست. حتی اگر ادعای عبدالله سرحدی دربارهٔ مشارکت مستقیم خود در تخریب این آثار را بپذیریم، این اقدام در نهایت به نابودی دو اثر کم‌نظیر تمدن و تاریخ افغانستان انجامید.

همچنین در تاریخ افغانستان نمونه‌های دیگری از برخورد با بت‌ها و بتکده‌های هند وجود دارد. احمدشاه ابدالی در لشکرکشی‌های خود به هند با بتکده‌ها و نمادهای آیینی مواجه شد و در برخی موارد آن‌ها را تخریب کرد؛ اما تندیس‌های بامیان قرن‌ها پیش از آن، دیگر کارکرد دینی و پرستشی نداشتند و در قلب افغانستان به‌عنوان میراث تاریخی باقی مانده بودند.

بنابراین، مسئلهٔ اصلی در مورد بامیان، بت‌پرستی نبود؛ بلکه نابودی میراث تاریخی و فرهنگی افغانستان بود. صلصال و شهمامه بخشی از تاریخ چندصدسالهٔ این سرزمین و شاهدی از پیوند افغانستان با تمدن‌های بزرگ باستانی بودند؛ آثاری که نابود کردن‌شان، تاریخ را از میان نمی‌برد، بلکه تنها بخشی از میراث مشترک بشری را از بین می‌برد.