سیاسی

دست‌فروشان کابل میان فقر و برخورد طالبان

خبرگزاری ثانیه | منتشر شده در تاریخ 27 سنبله 1405
نویسنده: دریا نشاط

اشتراک گذاری: فیسبوک | توییتر | واتس‌اپ | لینکدین
بازدیدها: 58

---

در خیابان‌های کابل، چرخ‌دستی‌ها و بساط‌های کوچک دست‌فروشان برای بسیاری از خانواده‌ها تنها راه تامین نان شب است، اما این قشر، علاوه بر فشارهای اقتصادی، با محدودیت‌ها و برخوردهای مأموران طا.لبان نیز روبه‌رو هستند.

گزارش‌های منتشرشده در ماه‌های اخیر نشان می‌دهد که دست‌فروشان کابل بارها از جمع‌آوری بساط، مصادره اجناس، جلوگیری از فعالیت و برخورد خشونت‌آمیز شکایت کرده‌اند. در اپریل ۲۰۲۶ نیز در رسانه ها گزارش شده است که شماری از دست‌فروشان و صاحبان چرخ‌دستی‌ها از برخورد خشونت‌آمیز طا.لبان شکایت داشته و گفته‌اند که برای فرار از مأموران، بارها در جریان روز مجبور به ترک محل کار خود می‌شوند؛ وضعیتی که به آسیب دیدن اجناس و کاهش درآمد آنان انجامیده است. 

در اکتوبر ۲۰۲۴ نیز شهرداری کابل تحت اداره طالبان به غرفه‌داران و دست‌فروشان دستور داده بود اجناس خود را جمع‌آوری کنند. مقام‌های شهرداری هدف این اقدام را ایجاد نظم و پاک‌سازی شهر عنوان کردند، اما دست‌فروشان گفتند که با این اقدام، منبع درآمد خانواده‌هایشان از بین می‌رود. در جنوری ۲۰۲۵ نیز حکومت طالبان اعلام کرد که برای تنظیم فعالیت دست‌فروشان در کابل اقدام خواهد کرد و شهرداری کابل را موظف به تنظیم فعالیت آنان کرد. 

اگر بساطم را جمع کنم، خانواده‌ام گرسنه می‌ماند

یکی از دست‌فروشان که برای حفظ امنیت خود نخواست نامش در گزارش ذکر شود، به خبرنگار خبرگذاری ثانیه می‌گوید:

من سرمایه‌ای ندارم که دکان باز کنم. تمام دارایی من همین چرخ دستی و اجناسی است که در آن می‌فروشم. هر روز با ترس از این‌که مأموران طالبان بیایند و بساطم را جمع کنند، کار می‌کنم. اگر یک روز کار نکنم، نمی‌دانم برای خانه چه چیزی ببرم. او می‌گوید برخورد مأموران تنها به جمع‌آوری بساط محدود نمی‌شود و گاهی دست‌فروشان مجبور می‌شوند برای جلوگیری از ضبط اجناس‌شان، محل کار خود را ترک کنند.

این وضعیت در حالی ادامه دارد که فرصت‌های کاری در افغانستان محدود شده و بسیاری از خانواده‌ها برای تأمین هزینه‌های روزمره به مشاغل غیررسمی وابسته‌اند. گزارش‌های دیگر نیز از کاهش شدید درآمد فروشندگان و دشوارتر شدن شرایط اقتصادی در کابل خبر داده‌اند. 

ما مجرم نیستیم، فقط می‌خواهیم کار کنیم

دست‌فروش دیگری در کابل نیز می‌گوید:

ما از کسی چیزی نمی‌خواهیم؛ فقط می‌خواهیم اجازه بدهند کار کنیم. اگر پیاده‌رو مشکل دارد، یک جای مشخص برای ما تعیین کنند. ما هم انسان هستیم و خانواده داریم. وقتی اجناس ما را می‌گیرند یا مجبورمان می‌کنند از محل فرار کنیم، تمام سرمایه یک روز یا چند هفته ما از بین می‌رود. او می‌افزاید که بسیاری از دست‌فروشان توان پرداخت کرایه دکان را ندارند و به همین دلیل به فروشندگی در کنار جاده‌ها و بازارها روی آورده‌اند.

پیش از این نیز دست‌فروشان کابل در گفت‌وگو با رسانه‌ها از آزار و اذیت مأموران شهرداری و نیروهای امنیتی طالبان شکایت کرده بودند. در یک گزارش دویچه‌وله، دست‌فروشان گفته بودند که با وجود نیاز شدید به کار، با محدودیت‌هایی مانند ممنوعیت استفاده از بلندگو و برخورد مأموران روبه‌رو هستند. 

میان نظم شهری و حق کار مقام‌های طالبان و شهرداری کابل، محدودیت‌ها را با مسائلی مانند نظم شهری، جلوگیری از ازدحام، آزادسازی پیاده‌روها و کاهش آلودگی صوتی توجیه می‌کنند. برای نمونه، مقام‌های شهرداری گفته‌اند که دست‌فروشان در مناطقی که نباید فعالیت کنند، به‌صورت منظم جمع‌آوری می‌شوند. 

اما پرسش اصلی این است که اگر فعالیت دست‌فروشان ممنوع یا محدود می‌شود، جایگزین واقعی برای درآمد آنان چیست؟

در حالی که حکومت طا.لبان از تنظیم فعالیت دست‌فروشان سخن می‌گوید، شماری از فروشندگان می‌گویند محل‌های جایگزین یا برای آنان قابل دسترس نیست و یا هزینه آن را توان پرداخت ندارند. گزارش‌های پیشین نیز نشان داده است که برخی فروشندگان در صورت نداشتن محل رسمی، با خطر توقیف اجناس و اخراج از محل کار مواجه‌اند.

فشار بر فقیرترین قشر جامعه

دست‌فروشی برای بسیاری از شهروندان کابل یک انتخاب اقتصادی مطلوب نیست؛ بلکه راهی برای زنده ماندن است. مردانی که از صبح تا شام چرخ‌های سنگین را در خیابان‌ها می‌کشند، زنان و خانواده‌هایی که با فروش کالاهای کوچک درآمد به دست می‌آورند و جوانانی که به دلیل نبود فرصت کاری به فروشندگی روی آورده‌اند، بخش قابل توجهی از اقتصاد غیررسمی شهر را تشکیل می‌دهند. برخورد سخت‌گیرانه با این افراد، بدون فراهم‌کردن فرصت‌های جایگزین، می‌تواند فشار اقتصادی بر خانواده‌های کم‌درآمد را بیشتر کند.

مسأله دست‌فروشان کابل تنها موضوع نظم شهری نیست؛ موضوع معیشت، حق کار و بقای خانواده‌هایی است که برای تأمین ابتدایی‌ترین نیازهای زندگی به همین درآمد اندک وابسته‌اند.

اگر رژیم طالبان خواهان نظم شهری است، راه‌حل می‌تواند ایجاد بازارها و مکان‌های مناسب و کم‌هزینه برای دست‌فروشان، تعیین مقررات روشن و جلوگیری از برخورد خشونت‌آمیز باشد؛ نه این‌که وسیله کار و سرمایه اندک آنان گرفته شود.

و سرانجام، دست‌فروشی شاید تصویری از بی‌نظمی خیابان‌های کابل باشد، اما پشت هر چرخ‌دستی، یک خانواده، یک سفره و انسانی ایستاده است که برای زنده ماندن تلاش می‌کند.