سیاسی

اختلافات گذشته را نبش قبر نکنیم؛ امروز را دریابیم!

خبرگزاری ثانیه | منتشر شده در تاریخ 30 سنبله 1405
نویسنده: بشیربیغم، فعال سیاسی

اشتراک گذاری: فیسبوک | توییتر | واتس‌اپ | لینکدین
بازدیدها: 23

---

در جوامعی که هنوز با پیامدهای چند دهه جنگ، بحران سیاسی و منازعات اجتماعی دست‌وپنجه نرم می‌کنند، بازخوانی تاریخ می‌تواند برای شناخت گذشته و جلوگیری از تکرار اشتباهات مفید باشد؛ اما زمانی که اختلافات تاریخی به ابزاری برای تخریب شخصیت‌ها، دامن‌زدن به منازعات تازه و ایجاد شکاف میان مردم تبدیل شود، دیگر نمی‌توان آن را صرفاً «بازخوانی تاریخ» دانست.

در سال‌های پایانی عمر استاد برهان‌الدین ربانی و احمدشاه مسعود، مانند هر دو شخصیت سیاسی و نظامی، در برخی مسائل دیدگاه‌های متفاوتی وجود داشت. این تفاوت دیدگاه‌ها، به‌ویژه در شرایط پیچیده سیاسی و نظامی آن زمان، امری دور از انتظار نبود.

یکی از موضوعاتی که در روایت‌های مربوط به آن دوره مطرح شده، چگونگی برخورد با پاکستان و ارزیابی سیاست‌های آن کشور بود. در این زمینه نیز دیدگاه‌های متفاوتی میان رهبران و نیروهای سیاسی و نظامی آن زمان وجود داشت.

همچنین در برخی روایت‌ها از نقش شماری از اطرافیان در انتقال سخنان و مواضع افراد به یکدیگر و تأثیر احتمالی این روند بر سوءتفاهم‌ها سخن گفته شده است. با این حال، تفکیک میان اختلاف‌نظر سیاسی، سوءتفاهم، روایت شخصی و واقعیت تاریخی ضروری است. نمی‌توان هر روایت شفاهی یا نقل‌قولی را بدون بررسی منابع و شواهد تاریخی، به‌عنوان یک واقعیت قطعی پذیرفت.

مسئله اساسی اما جای دیگری است: آیا بازتولید اختلافات گذشته، امروز مشکلی را حل می‌کند؟

پاسخ را باید در نیازهای واقعی جامعه امروز جست‌وجو کرد. مردم با مسائل و چالش‌هایی روبه‌رو هستند که پاسخ آن‌ها در منازعات تاریخی و اختلافات میان شخصیت‌های نسل‌های گذشته یافت نمی‌شود. جامعه امروز بیش از هر چیز به مسئولیت‌پذیری، گفت‌وگوی سازنده، کاهش تنش‌های اجتماعی و ارائه راه‌حل برای مشکلات موجود نیاز دارد.

از همین منظر، فال‌بینی و تبصره‌زدن بر گذشته و نبش قبر اختلافات میان شخصیت‌های درگذشته، نه به فهم دقیق تاریخ کمک می‌کند و نه راهی برای حل مشکلات امروز باز می‌سازد.

تاریخ باید مطالعه شود، اما برای فهمیدن؛ نه برای انتقام‌گیری سیاسی از مردگان و زنده‌کردن دشمنی‌های کهنه،اگر امروز کسی ادعای خدمت به مردم دارد، بهتر است به جای تفسیر مکرر اختلافات گذشته، در عمل نشان دهد که چه چیزی برای جامعه امروز به ارمغان می‌آورد. اگر از استاد ربانی و احمدشاه مسعود سخن می‌گوییم، شاید شایسته‌تر باشد که به جای جست‌وجوی اختلافات میان آنان، از مسئولیت، فداکاری و نقش تاریخی آنان درس بگیریم و آن را با نیازهای امروز جامعه پیوند دهیم.

مردگان را باید در جایگاه تاریخی خود گذاشت و به آنان اجازه داد بخشی از تاریخ بمانند؛ نه اینکه هر بار برای منازعات امروز، پرونده‌های گذشته آنان را دوباره باز کنیم. هیچ جامعه‌ای با بازتولید بی‌پایان اختلافات تاریخی به آینده نمی‌رسد. اختلافات گذشته ممکن است برای پژوهشگران موضوع مطالعه باشند، اما نباید به سوختی برای اختلافات تازه تبدیل شوند.

آنچه امروز اهمیت دارد، این است که از تاریخ درس بگیریم، نه اینکه در آن گرفتار بمانیم.

بنابراین، اگر حرفی برای مردم داریم، بهتر است درباره دردهای امروز، مسئولیت‌های امروز و راه‌های ساختن آینده سخن بگوییم. اختلافات دیروز نه قابل تغییرند و نه می‌توانند به‌تنهایی مشکلات امروز را حل کنند.

جامعه امروز افغانستان بیش از آنکه به زنده‌کردن اختلافات گذشته نیاز داشته باشد، به گفت‌وگو درباره آینده نیاز دارد. نسل امروز مسئول اختلافات نسل‌های گذشته نیست؛ اما مسوول است که از تاریخ درس بگیرد و چرخه اختلاف و دشمنی را تکرار نکند. گذشته را باید شناخت، تحلیل کرد و از آن آموخت؛ اما آینده را باید ساخت. گذشته را برای فهمیدن بخوانیم، نه برای دشمنی دوباره در میان مردم خود.