سیاسی

پرده‌نشینان سخنگو؛ از صدای زنان در تاریخ تا ابتکار حقله‌ی مطالعات ماگه برای بیداری و آگاهی

خبرگزاری ثانیه | منتشر شده در تاریخ 15 میزان 1405
نویسنده: مهرزاد عظیمی

اشتراک گذاری: فیسبوک | توییتر | واتس‌اپ | لینکدین
بازدیدها: 63

---

بخش نخست:

تاریخ، همواره روایت همه‌ی انسان‌ها نبوده است؛ گاه صدای گروهی را بلندتر بازتاب داده و صدای گروهی دیگر را در پسِ پرده‌های فراموشی پنهان کرده است. زنان، به‌ویژه در جامعه‌هایی که ساختارهای مردسالارانه بر آموزش، فرهنگ، سیاست و زندگی اجتماعی چیره بوده‌اند، نه‌تنها از بسیاری فرصت‌ها محروم مانده‌اند، بلکه سهم‌شان در آفرینش دانش، ادبیات و اندیشه نیز کمتر از آنچه شایسته بوده، به رسمیت شناخته شده است. با این همه، سکوت تحمیل‌شده بر زنان هرگز به معنای خاموشی اندیشه و ناتوانی آنان از سخن گفتن نبوده است.

کتاب «پرده‌نشینان سخنگو» اثر ماگه رحمانی، تلاشی ارزشمند برای بازگرداندن صدای زنانی است که در گذر تاریخ به حاشیه رانده شده‌اند. امروز نیز ابتکار جمع بانوان، در راه‌اندازی حلقه‌ی کتاب‌خوانی «ماگه»، ادامه‌ی همین تلاش فرهنگی و آگاهی‌بخش است؛ تلاشی که می‌کوشد خواندن را از یک سرگرمی فردی فراتر ببرد و به ابزاری برای شناخت، پرسشگری، خودآگاهی و بازاندیشی درباره‌ی جایگاه زنان در جامعه تبدیل کند. اهمیت این ابتکار تنها در گردهم‌آوردن شماری از بانوان برای خواندن چند کتاب نیست؛ ارزش آن در ساختن فضایی برای اندیشیدن، گفت‌وگو کردن و بازشناختن ریشه‌های تاریخی و اجتماعی نابرابری‌هایی است که هنوز بر زندگی زنان سایه افکنده‌اند.

ماگه رحمانی؛ زنی که صدای زنان را از پسِ پرده به تاریخ بازگرداند، شاد روان خانم رحمانی در سال ۱۹۲۴ میلادی، در مسکو، دختری چشم به جهان گشود که بعدها سرنوشت خود را با واژه‌ها، داستان‌نویسی و بازگویی روایت‌های فراموش‌شده‌ی زنان پیوند زد. ماگه رحمانی، زاده‌ی پیوند پدری افغانستانی و مادری روس، در نوجوانی به افغانستان بازگشت و در مکتب مستورات به آموزش پرداخت. او بعدها آموزگار شد، اما نامش فراتر از پیشه‌ی آموزگاری رفت و در تاریخ ادبیات افغانستان جایگاهی ویژه یافت.

ماگه رحمانی در دهه‌ی ۱۹۴۰ میلادی، با نشر نخستین داستان خود، «دوست بدبختم»، در مجله‌ی «آریانا»، به‌عنوان نخستین زن داستان‌نویس افغانستان شناخته شد. با این همه، برجسته‌ترین یادگار او کتاب «پرده‌نشینان سخنگو» است؛ اثری که با معرفی ۱۲۸ زن سخنور فارسی‌زبان، پرده از بخشی از تاریخ پنهان زنان برمی‌دارد و نشان می‌دهد که چگونه ساختارهای اجتماعی، فرهنگی و مردسالارانه، زنان را به حاشیه رانده و دانش، تجربه و آفرینش‌های ادبی آنان را کم‌رنگ ساخته‌اند.

اهمیت این اثر تنها در گردآوری نام‌ها و معرفی زنان سخنور خلاصه نمی‌شود؛ ارزش ژرف‌تر آن در به پرسش گرفتن روایتی از تاریخ است که زنان در آن، با وجود سهم چشمگیرشان در آفرینش فرهنگ و اندیشه، کمتر دیده شده‌اند. ماگه رحمانی با این کار، به‌گونه‌ای نمادین، دروازه‌ای به سوی تاریخ دیگری می‌گشاید؛ تاریخی که در آن زنان نه تماشاگران خاموش رویدادها، بلکه آفرینندگان اندیشه، فرهنگ و ادبیات‌اند.

از این دیدگاه، «پرده‌نشینان سخنگو» تنها یک کتاب درباره‌ی زنان گذشته نیست؛ کوششی است برای بازگرداندن زنان به جایگاهی که از آغاز باید در تاریخ داشته باشند. ماگه رحمانی با ثبت نام و یاد زنانی که صدایشان در گذر زمان کم‌شنیده یا فراموش شده بود، نشان داد که گاه یک کتاب می‌تواند در برابر فراموشی تاریخی بی‌استد و راهی برای بازشناختن بخشی از هویت فرهنگی یک جامعه بگشاید.