سیاسی

بیست‌ودومین سالیاد داکتر عبدالحی الهی، مردی از جنس دانش و اندیشه

خبرگزاری ثانیه | منتشر شده در تاریخ 16 میزان 1405
نویسنده: میرا جان امیری

اشتراک گذاری: فیسبوک | توییتر | واتس‌اپ | لینکدین
بازدیدها: 30

---

عبدالحی الهی از آن چهره‌هایی بود که زندگی‌اش میان دانش، اندیشه، عرفان و مبارزه پیوند خورده بود. نویسنده، اندیشگر، عارف و شخصیت جهادی و دانشگاهی افغانستان بود و بخش بزرگی از عمر خود را در جست‌وجوی فهم انسان، دین، جامعه و جهان سپری کرد.

او در سال ۱۳۳۲ خورشیدی در روستای بخشی‌خیل شهرستان رخه پنجشیر چشم به جهان گشود. آموزش‌های دینی را از کودکی در مدرسه قابضان آغاز کرد و پس از پایان مکتب در لیسه عالی رخه، در حالی که هنوز جوان بود، تحصیلات دینی خود را نیز به‌پایان رساند. استعداد و علاقه‌اش به دانش از همان سال‌های نخست زندگی آشکار بود.

پس از موفقیت در کانکور، به دانشکده طب دانشگاه کابل راه یافت، اما کودتای هفتم ثور ۱۳۵۷ مسیر زندگی او را دگرگون کرد. تحصیلاتش نیمه‌تمام ماند و او، مانند شمار زیادی از جوانان آن دوره، به زندان پلچرخی منتقل شد.

پس از رهایی از زندان، عبدالحی الهی به صف مبارزان پنجشیر پیوست. در کنار احمدشاه مسعود و دیگر نیروهای مخالف حکومت وقت و حضور شوروی، در فعالیت‌های سیاسی و نظامی جبهه پنجشیر سهم گرفت و به دلیل دانش، نگاه آزادمنشانه و توانایی‌های فکری‌اش، به معاونت جبهه پنجشیر رسید.

با این همه، تفنگ نتوانست قلم را از دست او بگیرد. در سال ۱۳۶۲، هم‌زمان با آتش‌بس، با همکاری یکی از علاقه‌مندان جهاد که از فرانسه آمده بود، یک رادیوی FM در پنجشیر ایجاد کرد. این رادیو در شرایط دشوار آن روزگار به فعالیت پرداخت و زمینه‌ای شد تا در کنار مبارزه، کار فرهنگی و فکری نیز جای خود را در میان نیروهای جبهه باز کند.

در همین دوره، شماری از مجاهدان در کنار فعالیت‌های نظامی به نوشتن و کار فرهنگی روی آوردند و عبدالحی الهی در شکل‌گیری این جریان نقش داشت. گستره دانش او نیز تنها به طب محدود نبود. فلسفه، سیاست، دین، تعلیم و تربیه، عرفان و مسایل اجتماعی از حوزه‌هایی بود که با آن‌ها سروکار داشت.

دکتر چنگیز پهلوان، نویسنده و پژوهشگر ایرانی، او را «عقل جهاد و مقاومت افغانستان» نامیده بود، تعبیری که بیش از هر چیز بر جایگاه فکری و نقش دانش او در آن دوره اشاره دارد.

عبدالحی الهی سال‌هایی از زندگی خود را در مهاجرت سپری کرد و در آن‌جا به‌صفت رییس امور تعلیم و تربیه جمعیت اسلامی، در زمینه آموزش فرزندان مهاجران و هم‌وطنانش فعالیت کرد. کسانی که او را می‌شناختند، از او به‌عنوان انسانی آرام، حلیم، معتدل، روشن‌اندیش و اهل دانش یاد کرده‌اند.

کارنامه قلمی او نیز بخش مهمی از میراث فکری‌اش را تشکیل می‌دهد. از او ۲۴ اثر در قالب کتاب و رساله به چاپ رسیده که اسلام مکتب اعتدال، حکومت و حکومت اسلامی، علم و انقلاب اسلامی، فلسفه دین و اسرار تعلیمات اسلام، علم و اصول دین، مرزهای تیوری شناخت در فلسفه، هستی و مقدمه شناخت آن، جهان و طبیعت، شناخت انسان، عرفان و اخلاق، فلسفه اجتماعی و قانون، فلسفه تاریخ و مسایل جهان‌بینی اسلامی از جمله آن‌هاست.

روایت داکتر محی‌الدین مهدی، هم‌صنفی او در دانشگاه، گوشه‌ای از جایگاه علمی عبدالحی الهی را نشان می‌دهد. مهدی در خاطره‌ای از روزهای دانشگاه گفته است که هنگام گفت‌وگو درباره یک اثر فلسفی، اطلاعات و توضیحات الهی درباره محتوای کتاب و نسبت آن با آثار فلسفی دیگر، او را با «دید و بینش بالا» روبه‌رو کرده بود

عبدالحی الهی دو بار ازدواج کرد و هفت فرزند از او به یادگار ماند. او در سال‌های پایانی عمر بیشتر به عرفان و تفسیر مثنوی معنوی مولانا پرداخت و نشست‌های هفتگی برای گفت‌وگو درباره مثنوی برگزار می‌کرد. «عرفان و اخلاق» نیز یکی از آثار او در همین زمینه است.

عبدالحی الهی در ۱۴ میزان ۱۳۸۳، در ۵۱ سالگی، در پی حمله قلبی درگذشت و در حدیره، منطقه ده‌کیپک کابل، به خاک سپرده شد. سه سال بعد، با گسترش ساخت‌وساز در آن منطقه، پیکرش به پنجشیر انتقال یافت و در زادگاهش دوباره به خاک سپرده شد.

بیست‌ودو سال پس از رفتنش، آنچه از عبدالحی الهی باقی مانده تنها خاطره یک مبارز یا یک دانش‌آموخته طب نیست. کتاب‌ها، نوشته‌ها، اندیشه‌ها و شاگردانی که از کار فرهنگی او بهره بردند، بخشی از یادگارهای مردی‌اند که در میان هیاهوی سال‌های دشوار افغانستان، تلاش کرد برای قلم و اندیشه نیز جایی باز بگذارد.

یاد عبدالحی الهی در میان نوشته‌ها و خاطره‌های کسانی که او را می‌شناختند، همچنان با دانش، آرامش و جست‌وجوی حقیقت گره خورده است. روانش شاد و یادش انوشه باد.