سیاسی

پرده‌نشینان سخنگو؛ از صدای زنان در تاریخ تا ابتکار جمع بانوان برای بیداری و آگاهی

خبرگزاری ثانیه | منتشر شده در تاریخ 18 میزان 1405
نویسنده: مهرزاد عظیمی

اشتراک گذاری: فیسبوک | توییتر | واتس‌اپ | لینکدین
بازدیدها: 21

---

بخش آخر چهارم 

«ماگه»؛ از یک حلقه‌ی کتاب‌خوانی تا یک راه فرهنگی پایدار، آنچه به این ابتکار ارزش بیشتری می‌بخشد، تأکید بر ادامه‌دادن راه است. «ماگه» قرار نیست برنامه‌ای گذرا یا پروژه‌ای کوتاه‌مدت باشد؛ هدف آن، شکل‌دادن به روندی درازمدت برای مطالعه و گفت‌وگوی پیوسته است. بر بنیاد برنامه‌ی اعلام‌شده، اعضای این حلقه می‌خواهند هر هفته گرد هم آیند و در هر دوره، یک اثر را با دقت و شکیبایی بخوانند، بررسی کنند و درباره‌ی آن به گفت‌وگو بنشینند.

پایداری چنین برنامه‌ای اهمیت فراوان دارد. آگاهی ژرف با خواندن شتاب‌زده‌ی چند کتاب به دست نمی‌آید؛ نیازمند زمان، پیگیری، پرسشگری و آمادگی برای بازنگری در برداشت‌های پیشین است. از همین رو، اگر «ماگه» بتواند برنامه‌ی خود را پیوسته دنبال کند، دامنه‌ی آثار مورد مطالعه را گسترش دهد و گفت‌وگوهای آزاد و سنجشگرانه را در کانون کار خود قرار دهد، می‌تواند به فضایی سودمند برای رشد فکری اعضایش تبدیل شود.

در این راه، حفظ استقلال اندیشه، پذیرش دیدگاه‌های گوناگون، پرهیز از داوری‌های شتاب‌زده و فراهم‌کردن فرصت برابر برای سخن‌گفتن همه‌ی اعضا نیز اهمیت دارد. حلقه‌ی کتاب‌خوانی زمانی به جایگاهی برای یادگیری واقعی تبدیل می‌شود که هیچ پرسشی از پیش ممنوع نباشد و هیچ دیدگاهی تنها به دلیل تفاوت با برداشت رایج کنار گذاشته نشود.

از سوی دیگر، پیوند میان مطالعه و زندگی روزمره می‌تواند به این روند معنا و کارایی بیشتری ببخشد. هنگامی که اعضای حلقه بتوانند آموخته‌های خود را با تجربه‌های زنان افغانستان پیوند دهند، درباره‌ی زمینه‌های پیدایش نابرابری‌ها بیندیشند و پرسش‌های تازه‌ای مطرح کنند، کتاب از یک متن چاپ‌شده فراتر می‌رود و به بخشی از تجربه‌ی زنده‌ی اجتماعی تبدیل می‌شود. در چنین صورتی، «ماگه» تنها نام یک حلقه‌ی کتاب‌خوانی نخواهد بود؛ بلکه می‌تواند نشانی از اراده‌ی زنانی باشد که می‌خواهند با دانش، گفت‌وگو و هم‌اندیشی، سهم خود را در ساختن فضای آگاهانه‌تر فرهنگی ادا کنند.

 سخن پایانی؛ سپاس از آنان که چراغ اندیشه را روشن نگه می‌دارند، زنده یاد ماگه رحمانی با کتاب «پرده‌نشینان سخنگو» کوشید صدای زنانی را به تاریخ بازگرداند که حضور و آفرینش‌هایشان کمتر دیده شده بود. امروز، ابتکار استاد شبنم سیمیان نویسنده و فعال حقوق زنان و خانم مهناز شیردل فعال حقوق زنان و همراهانشان در پایه‌گذاری حلقه‌ی کتاب‌خوانی «ماگه»، یادآور این حقیقت است که زنده نگه‌داشتن میراث زنان گذشته، تنها با بزرگداشت نام‌های آنان تحقق نمی‌یابد؛ این میراث زمانی زنده می‌ماند که به انگیزه‌ای برای آموختن، پرسیدن و ساختن راه‌های تازه تبدیل شود.

در این میان، باید از بانوانی که به‌عنوان پیشگامان این ابتکار شده اند، یاد کرد و برای آنها و همه‌ی زنانی که در این مسیر همراه شده‌اند، آرزوی پایداری و کامیابی داشت. ارزش چنین کاری در آن است که به‌جای بسنده‌کردن به گلایه از وضعیت موجود، گامی عملی برای گسترش آگاهی برمی‌دارد؛ گامی که شاید در آغاز کوچک باشد، اما در صورت تداوم می‌تواند به تجربه‌ای فرهنگی و فکری ماندگار تبدیل شود.

البته راه آگاهی دشوار است و هیچ حلقه‌ای، به‌تنهایی، نمی‌تواند بار همه‌ی محرومیت‌های تاریخی و دشواری‌های امروز زنان را از دوش جامعه بردارد. با این همه، هر گام سنجیده در راه گسترش دانش، هر گفت‌وگوی آزاد و هر فضایی که در آن زنان بتوانند بی‌هراس بیندیشند و سخن بگویند، ارزشی انکارناپذیر دارد.

امیدوارم «ماگه» به حلقه‌ای پایدار برای یادگیری مشترک، گفت‌وگوی آزاد و پرورش نسلی از خوانندگان، اندیشه‌ورزان و پژوهشگران علاقه‌مند به مطالعات زنان تبدیل شود؛ فضایی که در آن خواندن، آغاز اندیشیدن باشد و اندیشیدن، راه را برای شناخت و دگرگونی هموار سازد. شاید بتوان معنای ژرف پیوند میان ماگه رحمانی و این جمع را در همین نکته خلاصه کرد: یکی با نوشتن و ثبت نام زنان، صدای آنان را از پسِ پرده به تاریخ بازگرداند؛ دیگری می‌کوشند با گردهم‌آوردن زنان پیرامون کتاب و اندیشه، زمینه‌ای فراهم کنند تا این صداها در روزگار ما نیز شنیده شوند و پژواک‌شان به نسل‌های آینده برسد. زیرا تاریخ هنگامی کامل‌تر می‌شود که صدای فراموش‌شدگان شنیده شود؛ و آینده هنگامی روشن‌تر خواهد بود که زنان، نه در حاشیه‌ی روایت دیگران، بلکه در جایگاه اندیشه‌ورزان و سازندگان سرنوشت خویش حضور داشته باشند.