فرهنگی

پیشینه تاریخی و گستره‌ی جغرافیایی زبان فارسی

نوشته شده توسط admin در تاریخ 3 قوس 1404

اشتراک گذاری: فیسبوک | توییتر | واتس‌اپ | لینکدین
بازدیدها: 66

---

نابسامانی وضعیت زبان فارسی در افغانستان متاسفانه برهیچ کسی پوشیده و پنهان نیست‌. ضعف سواد و دانش مردم، تحریف و دست کاری های فراوان جهت تضعیف و حذف این زبان و ده‌ها چالش دیگر این زبان را در مهد و زادگاه تاریخی اش با ناملایمات و چالش های فراوانی مواجه ساخته است. در حالی‌که زبان فارسی منحیث یکی از غنی ترین و پربارترین زبان‌های می‌باشد که دنیا به بزرگان مثل سعدی و مولانا و حافظ و ده ها شخصیت شاخص و ارزشمند این زبان افتخار می‌کند ولی این زبان با تمام وسعت و پهناوری اش در زادگاه و جغرافیای که مهد و خواستگاه زبان فارسی می‌باشد بارها مورد بی مهری قرار گرفته است.

بنا براین همانطوریکه می‌دانیم یکی از معیار های برجستگی و اهمیت یک زبان، پیشینه تاریخی آن زبان می‌باشد. بدون شک زبانی که سابقه بیشتری داشته باشد، پخته تر و قواعد و قوانین آن جامعیت و دقت بیشتری دارد؛ چون قواعد زبان در طول زمان تثبیت می شود و استثناهات و خلاهایش از بین می‌رود.

پس زبان همانندی درخت تناور و بزرگیست است که زمان مناسبی برای رشد، پرورش و ثمر دهی بکار دارد. 

زبان فارسی پیشینه ای کهنی دارد و پیدایش آن به دوره هخامنشی ها که زبان شناسان فارسی این دوره را "پارسی باستان" می‌نامند می‌رسد.

زبان فارسی پس از آن وارد مرحله دیگری شد که بدان پارسی میانه می‌گویند و تا حدود ظهور اسلام ادامه داشت. بعداز آن با تصرف این‌سرزمین ها به دست مسلمانان بود که فارسی امروز شکل گرفت، همان که فارسی دری نیز نامیده شده است.

فارسی دری ازنخستین ایام شکل گیری اش تاکنون تغییر چندانی ننموده است، بگونه‌ای که متون و نوشته های اوایل این دوره مثل اشعار رودکی، شهید بلخی و نثر کتاب‌های چون حدودالعالم و الابنیه عن حقایق الادویه. آن‌چه امروزه برای ما ارزش علمی و ادبی دارد، مربوط به همین دوره هزار و چند صد ساله از زبان فارسی است؛ چون از دوره های پیش از اسلام آثار مکتوب بسیاری در دست نیست و آنچه هست نیز با زبان امروز ما قرابت کامل ندارد.

باری همین فارسی کنونی نیز بیش از هزار سال پیشینه مکتوب دارد، چون اولین متونی که به نظم و نثر به این زبان نوشته شده و موجود است، مربوط به حوالی قرن سوم هجری است. این هزار سال سابقه هم چیز کمی نیست و در دیگر زبان‌های مروج و رایج در کشور ما دیده نمی شود.

و معیار دیگر برای ارزش یک زبان، محدوده جغرافیایی و گویشوران آن می‌باشد. یک زبان هر قدر پیشینه چندهزار سالی داشته باشد، اگر در یک حوزه وسیع و در جوامع متعدد و مختلفی رایج نباشد و از جایگاه و حرمت فوق‌العاده ای برخوردار نباشد، چندان مهم و بااهمیت به حساب نمی آید.

فارسی زبانی است که در زمان اوج اقتدار خویش، بخش عمده ای از قاره پهناور آسیا و بخش های اروپا را نیز زیر سیطره داشته است. حوزه رواج و کاربرد این زبان از سویی از قلب چین تا اروپای مرکزی و از سوی دیگر، از کوه های قفقاز و ماورالنهر تا شبه قاره هند بوده است که بامطالعه و بررسی در می یابیم که هیچ زبانی با این گستردگی و پهناوری چنین کاربردی نداشته است.

استاد محمد کاظم کاظمی نویسنده و پژوهشگر مطرح زبان و ادبیات فارسی در کتاب همزبانی‌و بی زبانی اش نوشته است که:

"ابن بطوطه جهان‌گرد معروف، شعر سعدی را در آواز های خنیاگران چین می‌شنود که

تا دل به مهرت داده ام، دربحر فکر افتاده ام

چون در نماز اِستاده ام، گویی به محراب اندری

هم‌چنان سلطان محمد عثمانی در روز فتح قسطنطنیه هنگام که با اوج شکوه و قدرتش وارد قصر امپراتوری بیزانس می‌شود، بیت از انوری را می‌خواند:

پرده داری می‌کند در قصر قیصر عنکبوت

بوم نوبت می‌زند بر طارم افراسیاب

بارها نوشته ام که فارسی زبان عجیبی است با تاریخ عجیب تر، که با مطالعه و مرور در مورد شکوه و اهمیت این زبان موارد و موضوعات متعددی را بر می‌خوریم و بیشتر به اهمیت و گسترش این زبان پی خواهیم برد.

در جایی خوانده بودم که: بر در و دیوار های بناهای تاریخی هندوستان و حتی بر سنگ قبرهای در سنگاپور و... نیز بیت های فارسی نوشته شده است. 

این‌موارد گوشه‌ی از گسترش و پهناوری این زبان را در دنیا نشان می‌دهد که باید پژوهشگران حوزه ادبیات در شرایط که با گذشت هر روز دشمنان زبان فارسی در پی تضعیف و حذف این زبان می‌کوشند و آستین بر زده اند باید مسوولانه و صادقانه درپی احیا و شکوه این زبان باشند و نگذارند تا افتخارات تمدنی و عظمت این زبان به پای دیگران ثبت شود.

نویسنده: امیر آریایی