فرهنگی

مروری بر زندگی‌نامه و آثار عبدالعزیز مهجور، شاعر، پژوهشگر و بیدل‌شناس

نوشته شده توسط admin در تاریخ 26 دلو 1404
آخرین بروزرسانی توسط admin در تاریخ 29 دلو 1404

اشتراک گذاری: فیسبوک | توییتر | واتس‌اپ | لینکدین
بازدیدها: 74

---

نویسنده: میراجان امیری

وقتی‌که نام از باغ نواب برده می‌شود، بی‌درنگ انسان را به یاد همان شهر کابل قدیم می‌اندازد؛ یاد روزگار پُر از مهربانی، سادگی، عشق و رستگاری که در مربوطات ناحیهٔ اول شهر کابل قرار دارد. این مکان شاهد زایش و پرورش عارفان و شاعرانِ بسا گران‌قدر بوده است.

از آن‌جا که بهار نزدیک است و تا بیشتر از یک ماه دیگر شاهد روییدن گل و سبزه، لاله و ریحان و ارغوان و شکوفه‌های درختان می‌شویم، بیش از همه دلتنگ آن روزهای گذشته می‌گردیم؛ روزهایی که اخوت، صمیمیت، مهربانی و محبت بیشتر بود.

یاد آن روزگاری می‌افتیم که اگرچه عده‌ای از ما آن روزها را به چشم ندیده‌ایم، اما با داستان‌نویسی‌ها و قصه‌های سینه‌به‌سینهٔ بزرگان خود، آن را در ذهن خویش مجسم ساخته‌ایم. یاد آن روزگاری می‌افتیم که انتظار شب‌های زمستان را می‌کشیدیم تا در روشنی الکین، چشم به دهان و حرکات پدربزرگ و مادربزرگ بدوزیم تا از کابل قدیم و زمانه‌های گذشته بگویند؛ از آن فرزانگانی که امروز حسرت نبودشان و آرزوی آموختن و اندوختن از محضرشان را داریم.

یکی از آن اشخاص، استاد عبدالعزیز مهجور (رح) بود؛ پسر بزرگ و ارجمند عبدالحمید اسیر (قندی‌آغا) (رح)، بنیان‌گذار مکتب دانش‌پروری حضرت ابوالمعانی بیدل (رح). درست یادم می‌آید که کودک بودیم و استاد عبدالعزیز مهجور (رح) در میان همه بزرگ‌سالان متمایزتر بود و همواره با کودکان، نوجوانان و جوانان برخوردی نیک و حکیمانه داشت. چهرهٔ استاد مبارک، درخشنده و قدش چون سرو بود. حیف و حسرت از آن روزگاری داریم که از آن خردمند فرزانه نتوانستیم و یا نخواستیم بهتر و بیشتر بیاموزیم؛ و این حسرتی ماند تا آخر در دل‌ها و زندگی آنانی که از نزدیک با او آشنایی داشتند و در حلقه‌های درسش حضور می‌یافتند.

استاد عبدالعزیز مهجور در سال ۱۳۲۴ هجری خورشیدی در استان قندهار، در دوران تبعید پدر بزرگوارشان عبدالحمید اسیر (قندی‌آغا) (رح) که توسط حکومت همان وقت صورت گرفته بود، دیده به جهان گشود.

استاد عبدالعزیز مهجور دورهٔ دبیرستان (مکتب) را در مکتب عالی نجات به پایان رساند و سپس وارد دانشکدهٔ اقتصاد دانشگاه کابل شد و پس از پایان این دوره، موفق شد مدرک کارشناسی (لیسانس) خود را از دانشگاه کابل به‌دست آورد.

از آن‌جا که پدر بزرگوارشان، قندی‌آغا (رح)، از جمله بیدل‌شناسان برجسته و تک‌ستارهٔ این مکتب بود، سبب شد مسیر فکری و زندگی استاد مهجور بیشتر در راه بیدل و عرفان گرایش یابد.

استاد عبدالعزیز مهجور از همان اوان کودکی در مجالس پدر بزرگوارشان که مجلس علم و عرفان بود شرکت می‌کرد و همین سبب شد با نام و مکتب ابوالمعانی میرزا عبدالقادر بیدل (رح) بیشتر آشنایی پیدا کند.

همین امر او را واداشت تا به بیدل‌پژوهی بپردازد و در کنار آن‌که سی سال در پست‌های مختلف دولتی فعالیت کاری داشت، بیدل‌شناسی، تدریس و دایر نمودن حلقه‌های بیدل‌خوانی از جمله دغدغه‌های اصلی زندگی وی شود.

استاد عبدالعزیز مهجور در ایام جوانی مقالات و شرح‌هایی در باب بیدل‌شناسی نگاشت که سبب شد در میان بیدل‌شناسان و دوستداران بیدل (رح) جایگاه والای خود را تثبیت کند.

در سنبلهٔ ۱۳۶۴ هجری خورشیدی، در همایش بین‌المللی سیصد و چهلمین سال یاد رحلت میرزا عبدالقادر بیدل (رح) که در دانشگاه کابل برگزار شده بود، استاد عبدالعزیز مهجور با ارائهٔ دیدگاه نو در رابطه به جایگاه عرفانی بیدل (رح)، توجه بیدل‌پژوهان داخلی و خارجی را به خود جلب نمود.

استاد عبدالعزیز مهجور در سال ۱۳۷۲، پس از رحلت پدر بزرگوارشان قندی‌آغا (رح)، سررشتهٔ سخن مکتب بیدل (رح) را به‌دست گرفته و تا آخرین رمق حیات پابند این مکتب بود و همواره حلقات درسی خویش را در رابطه به اشعار بیدل (رح) برگزار می‌کرد.

از استاد عبدالعزیز مهجور آثار زیادی برجا مانده است که از آن جمله می‌توان به شرح مستزاد بیدل، آیینه‌بندان حیرت بیدل، داغ محرومی، غزل‌های ستاره‌دار، میلاد نور احسن‌القصص، داغستان دل (دیوان اشعار)، سبک بیدل، مغز پوست (افکار عطار، مولوی و ابوالمعانی بیدل)، گردش رنگ، کتاب تطبیقی «بیدل و حافظ» و دیگر آثار این خردمند و ستارهٔ تابناک عرفان و ادب اشاره کرد.

همچنان در ترتیب، تنظیم و انتشار دو اثر ارزشمند پدر بزرگوار شان عبدالحمید اسیر قندی آغا رح که توسط برادر شان استاد عبدالله موفق«کلید عرفان» و «خط بوریا» توسط نوه‌اش جناب عبدالقادر آرزو که ایشان نیز شاعر و نویسنده است کوشش و منتشر شد.

استاد مهجور در کنگره‌ها و همایش‌های بیدل‌شناسی در هندوستان، تاجیکستان و ایران شرکت کرده است.

سفرهای رسمی به کشورهای ایران، امارات متحدهٔ عربی، پاکستان و شوروی داشته است.

همچنان در سفری که به کشور هندوستان داشت، از سوی دانشگاه اسلامی ملی، دکترای افتخاری در بیدل‌شناسی کسب کرد.

سرانجام استاد عبدالعزیز مهجور در سال ۱۳۹۶، در اثر بیماری که عاید حالش شده بود و برای درمان به شهر دهلی نو کشور هندوستان سفر کرده بود، صبحگاه بیست‌وچهارم ماه سرطان در سن هفتادودوسالگی داعی اجل را لبیک گفت و به ابدیت پیوست. پیکرش به تاریخ بیست‌وششم سرطان در میان دوستداران عرفان و ادب در دامنهٔ کوه ده‌کیپک کابل به خاک سپرده شد.

روحش شاد و یادش همیشه بر دل‌ها گرامی باد.

نمونهٔ شعر استاد مهجور

به جانم آتش افروخت آن شوخی شرر خوئی

بهار اندوده گیسوئی قد سرو سمن بوئی

نیستان فغانم در خموشی دارد آوازی

صدای ناله‌ی من بشنوی از تار گیسوئی

نگاه فتنه خیز او جنون عشق می ریزد

طلسم حیرتی گل می کند از چشم جادوئی

گدای بی نیازم چشم بر هر در نمی‌دوزم

دلم جز بارگاه حق ندارد هیچ سو سوئی

گرفتارم نمی دانم کجا دل می‌کند فریاد

که آن ناز آفرین یک سو فگنده حلقه‌ی موئی

ز مهجوری چو داغ شمع طی شد حاصل عمرم

چو اشک ناتوان بر خاک او مالیده‌ام روئی

**

امشب به سینه زخم ترا باز کرده‌ایم

تا صحبدم حکایت غم ساز کرده‌ایم

فریاد دل ز کلبه‌ی تنگم بیرون نرفت

چون اشک زیر پای تو پرواز کرده‌ایم

در سجده گاهی ناز تو عرض نیاز ماست

تسلیم را ز دوش خم آغاز کرده‌ایم

بر هیچ آستان نبرم شکوه از قضا

بر درگهت شکست خود آواز کرده‌ایم

در خم شراب ما به خم پختگی رسید

بعد از گداز سوختن آغاز کرده‌ایم

مهجور صبح و شام جهان پایه دار نیست

زآنرو سراغ خویش فلک تاز کرده‌ایم