فرهنگی

زنانی که در شب تاریخ قلم می‌زنند؛ مقاومت فرهنگی در سپهر تاریکی

نوشته شده توسط admin در تاریخ 28 دلو 1404

اشتراک گذاری: فیسبوک | توییتر | واتس‌اپ | لینکدین
بازدیدها: 41

---

نویسنده: مهرزاد عظیمی

افغانستان در دوران معاصر، صحنهٔ پیچیده‌ترین تعامل‌های سنت و مدرنیته بوده است. نهضت مشروطیت در این سرزمین، یکی از مهم‌ترین جنبش‌های فکری-سیاسی قرن بیستم، به هدف محدود کردن قدرت مطلقه و استقرار حاکمیت قانون شکل گرفت. این جنبش که از اوایل قرن بیستم با تشکیل انجمن‌های مخفی و انتشار نشریاتی چون «سراج‌الاخبار» آغاز شد، زمینه‌ساز بیداری فرهنگی و سیاسی در افغانستان گردید. مشروطه‌خواهان جنبش اول و دوم، با وجود سرکوب‌های خونین و اعدام‌های فجیع، میراثی ماندگار از مبارزه برای آزادی و عدالت بر جای نهادند .

امروز، یک سده پس از آن جنبش‌ها، افغانستان بار دیگر با تاریک‌ترین دوران سرکوب مواجه شده است. از اسد ۲۰۲۱، این کشور تنها جایی در جهان است که دختران و زنان از آموزش متوسطه و عالی محروم مانده‌اند . بیش از ۱.۴ میلیون دختر واجد شرایط، به‌صورت نظام‌مند از رفتن به مکتب بازمانده‌اند و محدودیت‌ها روزبه‌روز تشدید می‌شود. با این حال، نظرسنجی‌های معتبر نشان می‌دهد که ۹۰ درصد مردم افغانستان از آموزش دختران حمایت می‌کنند و آنچه طالبان به‌عنوان فرهنگ مردم معرفی می‌کنند، درواقع پروژه‌ای سیاسی مبتنی بر قرائت افراطی و اقلیتی از جامعه است .

در چنین وضعیتی، مقاومت فرهنگی و تولید علم از سوی زنان، نه یک کنش معمولی که اقدامی قهرمانانه و مصداق بارز زنده ماندن در برابر مرگ‌آگاهی است. ادامه سنت مشروطه‌خواهی در قامت پژوهش‌های ادبی-تاریخی توسط زنان اندیشمند، حلقه‌ای از زنجیره مبارزه برای آزادی را شکل می‌دهد که از سید جمال‌الدین اسد آبادی و محمود طرزی آغاز شده و تا امروز امتداد یافته است. در این میان، زنانی که قلم می‌زنند، نه تنها هویت خود را بازمی‌یابند، بلکه آیینه‌ای پیش روی جامعه می‌گذارند تا خویشتن خویش را در آن بنگرد. 

زنی در دل تاریکی نور می‌آفریند، وضعیت خفقان افغانستان برای همه شکننده و جانسوز است، اما برای زنان به‌ویژه آنان که دغدغه خودساختن دارند و می‌خواهند در سنگر علم در کنار مردان بایستند، بی‌آنکه جنسیت‌شان مانع پیشرفت شود- این وضعیت واقعاً استخوان‌سوز است. اما در همین جامعه، در دل همین تاریکی، زنانی هستند که قلم می‌زنند و قدم برمی‌دارند تا رسالت انسانی خویش را به‌جا آورند. 

هرچند زنان بسیاری در دل تاریکی فریاد آزادی سر داده‌اند و می‌دهند، اما استاد دکتر دینا محسنی یکی از بانوان بی‌ادعا و با دغدغه‌ای است که برای انجام مسئولیت کار می‌کند و قلم می‌زند، نه برای شهرت و هیاهویی که جلب توجه کند. او فریاد آزادی‌خواهی و عدالت‌طلبی را سر می‌دهد، اما در خلوت خویش، با متانت یک پژوهشگر.

دکتر دینا محسنی نهایت تلاش خود را کرده است که بحران جان‌سوز را به فرصت تبدیل کند. در این مدت که گروه بدوی طالبان نه تنها حق آزادی، کار و درس گفتن به نسل جوان را، بلکه حق زندگی انسانی را نیز از زنان گرفته‌اند، او دل به دریا زده و از دل طوفان، غرش آزادی را بلند کرده است. دست‌نویس‌ها و محصول زحمات چندین‌ساله خویش را به چاپ سپرده که خوشبختانه زیور چاپ یافته‌اند. بنده ضمن شادمانی، این کار نیکو را نخست به استاد محسنی و سپس به جامعه ادبی و فرهنگی افغانستان، به‌ویژه زنان دردمند، تبریک و خسته نباشید عرض می‌کنم.

دست‌نوشته‌های دکتر دینا محسنی که تحت عنوان «نویسندگان دوره اول و دوم نهضت مشروطیت در افغانستان» و «بررسی و چگونگی محتوای ترجمه برخی از داستان‌های معاصر به پارسی دری» از چاپ بیرون آمده‌اند، هرچند به‌صورت دقیق و موشکافانه مطالعه نکرده‌ام، اما نگاه گذرایی که به آنها داشتم به نیکی دریافتم که برای بررسی و آگاهی از مسائل علمی و تاریخی، برای نسل ما سودمند خواهند بود و باعث رشد و بالندگی علمی و فرهنگی در جامعه دردمند افغانستان خواهند شد؛ زیرا نیک می‌دانم که با روش‌های علمی و معیاری روی این کتاب‌ها کار شده است.

در وضعیت فعلی و شرایطی که زن بودن خودش جرم و گناه پنداشته می‌شود و نفس کشیدن را بر زنان جرم می‌دانند، جسارت نوشتن و نشر کتاب واقعاً دل شیر و جگر آهو می‌خواهد. چون این کار شبیه گذشتن از هفت‌خوان رستم است. اما استاد دکتر دینا محسنی این شجاعت اخلاقی را به خرج داده و کتاب‌های خود را به نشر رسانده است؛ جای خوشی و شادمانی بسیار است. تاریخ به چنین زنانی افتخار خواهد کرد؛ زنانی که قفل‌های دست و پا و روح و روان نیز نمی‌توانند باعث سکوت‌شان شود.