سیاسی

معادله ناتمام کابل و اسلام‌آباد در سایه جنگ طالبان

نوشته شده توسط admin در تاریخ 9 حوت 1404

اشتراک گذاری: فیسبوک | توییتر | واتس‌اپ | لینکدین
بازدیدها: 51

---

نویسنده: نوید عزیزی

تنش میان افغانستان و پاکستان در دو دهه گذشته همواره زیر سایه رقابت‌های منطقه‌ای، اختلاف بر سر مرز و فعالیت گروه‌های مسلح جریان داشته است. هرچند در مقاطعی گفت‌وگوها و همکاری‌های رسمی میان کابل و اسلام‌آباد برقرار بود، اما بی‌اعتمادی عمیق هیچ‌گاه از میان نرفت.

روابط کابل و اسلام‌آباد آمیزه‌ای از همکاری و رقابت بود. پاکستان طا-لبان افغانستان را ابزاری برای حفظ نفوذ خود می‌دانست. در مقابل، دولت پیشین افغانستان بارها پاکستان را به پشتیبانی از شورشیان متهم می‌کرد. همزمان، پاکستان با تهدید تحریک طا-لبان پاکستان در داخل مرزهای خود روبه‌رو بود. این وضعیت یک معادله امنیتی پیچیده و چندلایه را شکل داد.

در چنین فضایی، هر اقدام امنیتی از سوی یک طرف، برای طرف دیگر تهدید به شمار می‌رفت. هر دو کشور سیاست‌های خود را با نگاه امنیتی تعریف کردند و گذشته پرتنش، چرخه بی‌اعتمادی را تداوم بخشید.

دولت پیشین افغانستان تلاش داشت از راه گفت‌وگوهای دوجانبه و نشست‌های منطقه‌ای، همکاری امنیتی با پاکستان را تقویت کند و حمایت جهانی را برای مهار پناهگاه‌های شورشیان جلب نماید. کابل طالبان را گروهی شورشی می‌دانست و از اسلام‌آباد می‌خواست بر رهبران این گروه فشار وارد کند. پاکستان این ادعاها را نمی‌پذیرفت.

پس از عملیات نظامی پاکستان علیه تحریک طالبان پاکستان، شماری از اعضای این گروه به مناطق مرزی افغانستان رفتند. اسلام‌آباد ضعف مدیریت مرزی افغانستان را عامل تقویت این گروه عنوان می‌کرد. در مقابل، مقام‌های دولت پیشین افغانستان می‌گفتند کنترل کامل مرز به دلیل ناامنی، طولانی بودن خط دیورند و حضور گروه‌های تندرو در آن سوی مرز دشوار است.

با وجود تنش‌ها، کابل از درگیری داخلی پاکستان با تحریک طالبان پاکستان پشتیبانی آشکار نکرد. همکاری امنیتی نیز گسترده و منظم نشد. نبود سازوکار مؤثر برای تبادل اطلاعات، خلأ امنیتی را عمیق‌تر ساخت.

این بحران پیامدهای منطقه‌ای نیز داشت. ایران گسترش بی‌ثباتی و موج تازه مهاجرت را تهدیدی جدی برای مرزهای شرقی خود می‌بیند. چین با توجه به سرمایه‌گذاری‌های بزرگش در پاکستان، ثبات منطقه را برای پروژه‌های اقتصادی خود حیاتی می‌داند و از فعالیت گروه‌های افراطی نگران است. کشورهای آسیای مرکزی نیز بیم دارند ناامنی افغانستان زمینه تحرک گروه‌های فراملی را فراهم کند.

پس از سال ۲۰۲۱، تغییر ساختار قدرت در افغانستان و کاهش مشروعیت بین‌المللی آن، معادله امنیتی منطقه را دگرگون کرد.

در برابر آینده، چند مسیر محتمل دیده می‌شود:

نخست، افزایش رقابت‌های امنیتی که می‌تواند بی‌ثباتی بیشتری به همراه داشته باشد.

دوم، ایجاد سازوکار مشترک مرزی برای کاهش تنش‌ها.

سوم، نقش‌آفرینی میانجی‌های منطقه‌ای برای بازسازی اعتماد.

بررسی‌ها نشان می‌دهد نقش دولت پیشین افغانستان در جنگ پاکستان با طالبان، بیشتر در سطح سیاسی و دیپلماتیک باقی ماند و چارچوب امنیتی پایدار میان دو کشور شکل نگرفت. اختلاف‌های تاریخی و رقابت‌های منطقه‌ای مانع نزدیکی عمیق شد.

تداوم حضور طالبان در افغانستان، خطر گسترش ناامنی را برای افغانستان، پاکستان و سراسر جنوب آسیا افزایش می‌دهد. راه برون‌رفت در شکل‌گیری حکومتی برخاسته از اراده مردم، مشارکت همه اقوام و ایجاد سازوکار روشن برای همکاری امنیتی و مدیریت مشترک مرزها نهفته است.