سیاسی

صد سال روایت زنان، تاریخ و سیاست در افغانستان

نوشته شده توسط admin در تاریخ 13 حوت 1404

اشتراک گذاری: فیسبوک | توییتر | واتس‌اپ | لینکدین
بازدیدها: 225

---

بخش پنجم

نویسنده: حامیه نادری

با سقوط کابل در ۲۴ اسد ۱۴۰۰ (۱۵ آگوست ۲۰۲۱)، جهان شاهد یکی از سریع‌ترین و سازمان‌یافته‌ترین فروپاشی‌هایحقوق زنان در تاریخ معاصر افغانستان بود. طالبان، بلافاصله پس از تسلط، پروژه‌ای را آغاز کردند که سازمان عفو بین‌الملل آن را «شدیدترین و گسترده‌ترین محدودیت‌های تاریخ معاصر» علیه زنان خوانده است. این بازگشت، نه تنها یک رویدادسیاسی، بلکه آزمونی تلخ برای تمامی دستاوردها، نظریه‌ها و وعده‌های دو دهه گذشته بود.

در دوره دوم حاکمیت خود، طالبان با صدور ده‌ها فرمان محدودکننده، زنان را به صورت سیستماتیک از زندگی عمومیحذف کردند. این بار تفاوت بنیادین این بود که زنان، نسلیبودند که طعم آزادی، تحصیل و حضور اجتماعی را چشیدهبودند. دختران از تحصیل در مکتب های متوسطه و دانشگاهمحروم شدند، زنان شاغل در ادارات دولتی خانه‌نشین شدند، سفر بدون محرم ممنوع گردید و حضور زنان در پارک‌ها، باشگاه‌های ورزشی و فضاهای عمومی محدود شد. هدف نهاییاین سیاست، که توسط نهادهای بین‌المللی و کارشناسان حقوق بشر «آپارتاید جنسیتی» نامیده شد، حذف کامل حضور زن از جغرافیای اجتماعی و بازتعریف هویت او تنها در چهارچوب حریم خصوصی و خانگی بود.

در میان این تاریکی مطلق، صحنه‌ای شگفت‌انگیز شکل گرفت. احزاب سیاسی سنتی، رهبران جهادی و سیاسیون تربیت شده غربی یا از کشور گریخته بودند یا در سکوت نظاره‌گر بودند؛ اما زنان جوان افغانستان، تنها، به خیابان‌هاآمدند. دختران با صورت‌های باز و قدم‌های استوار، در برابر درهای بسته دانشگاه‌ها و خیابان‌های کابل و هرات، شعار «نان، کار، آزادی» را فریاد زدند. این زنان نه تنها علیه حذف خود، بلکه علیه کل پروژه طالبان ایستادند. اگرچه این اعتراضات با خشونت، بازداشت‌های خودسرانه، شکنجه و حتی تیراندازیهوایی سرکوب شد، اما پیام ماندگاری برجای گذاشت: روحیهمقاومت و مطالبه‌گری در نسل جدید زنان نهادینه شده است. زنان خبرنگار به صورت مخفیانه به کار ادامه دادند و اخبار و تصاویر را به جهان مخابره کردند. گروه‌هایی در غرب کابل، در دل شب، پیام‌های اعتراضی بر دیوارها نوشتند تا صبح رهگذران بخوانند که هنوز کسانی هستند که فراموش نکرده‌اند. زنان خانه‌ها را به صنوف درس مخفی تبدیل کردند و نسل بعدی را برای روزی که این طوفان بگذرد، آماده ساختند.

امروز، مبارزه زنان افغانستان در دو جبهه ادامه دارد: در داخل کشور، مقاومت مدنی شامل آموزش‌های آنلاین، تشکیلگروه‌های هم‌اندیشی مخفی، مستندسازی نقض حقوق بشر و حفظ شبکه‌های همبستگی زنانه است. در سطح بین‌المللی،فعالان زن افغانستانی خواستار به رسمیت شناختن «آپارتاید جنسیتی» به عنوان جنایت علیه بشریت هستند و از دادگاه‌ها و نهادهای بین‌المللی برای پیگیری حقوق خود استفاده می‌کنند. تصمیم اخیر دادستان دیوان کیفریبین‌المللی برای درخواست صدور حکم بازداشت رهبران طالبان به اتهام آزار و اذیت جنسیتی، توسط زنان افغانستان به عنوان «نقطه امید» دیده شد. هرچند این اقدامات هنوز به نتیجه عملی نرسیده است، اما نشان می‌دهد مبارزه زنان از خیابان‌ها به صحن دادگاه‌های بین‌المللی کشیده شده است.

نگاهی به صد سال گذشته، از ملکه ثریا در دهه ۱۹۲۰ تا دختران معترض خیابان‌های کابل در ۲۰۲۱، نشان می‌دهد زنان افغانستان هیچ‌گاه حاشیه‌ای نبوده‌اند. آنان گاه نماد مدرنیزاسیون، گاه ابزار مشروعیت‌بخشی و گاه قربانیاصلی منازعات بوده‌اند. اما یک خط پیوسته همیشه مشهود بوده است: اراده جمعی برای آگاهی، مقاومت و خواست زیستندر فضایی برابر. حقوق زنان، پدیده‌ای خطی و یک‌جهتینیست. می‌توان آن را با گلوله سرکوب کرد، با قانون محدود ساخت و به خانه تبعید نمود، اما میل به زندگی برابر و مقاومت، غیرقابل بازگشت است. زنان افغانستان بارها نشان داده‌اند که می‌توانند از خاکستر جنگ و سرکوب برخیزند، دستاوردهای از دست رفته را بازپس گیرند و حتی فراتر از آن بروند.

آینده افغانستان بیش از هر چیز به فهم جامعه جهانی و نیروهای داخلی بستگی دارد که ثبات بدون حضور و مشارکت نیمی از جمعیت کشور، امکان‌پذیر نیست. تاریخ نشان داده هرگاه زنان از معادله قدرت حذف شده‌اند، کشور به سوی انزوا، فقر و افراطی‌گری سوق یافته است. و هرگاه زنان حضور داشته‌اند، افغانستان توانسته است با جهان مدرن ارتباط برقرار کند. پیام نهایی برای زنان افغانستان روشن است: شما تاریخرا ساخته‌اید، اکنون نیز می‌سازید و فردای کشور را رقم خواهید زد. چراغی که زنان افغانستان در طول این صد سال روشن نگه داشته‌اند، خاموش‌شدنی نیست.