فرهنگی

شناخت انسان؛ نگاهی فشرده از آغاز تا امروز

نوشته شده توسط admin در تاریخ 2 حمل 1405

اشتراک گذاری: فیسبوک | توییتر | واتس‌اپ | لینکدین
بازدیدها: 86

---

نویسنده: میرا جان امیری

برای پرداختن به موضوع شناخت انسان، نخست می‌توان تعریف کوتاهی از انسان ارائه کرد.

انسان از جمله مخلوقات الله متعال است که نسبت به دیگر موجودات، از شرف و برتری ویژه‌ای برخوردار گردیده است.

انسان موجودی‌ست دارای هوش، ذکاوت، اندیشه‌ورزی و ژرف‌نگری؛ که آنچه را در هستی این جهان وجود دارد، با کاوشی عمیق جستجو می‌کند. همین ویژگی‌ها سبب می‌شود که انسان به مقام و برتری دست یابد.

با توجه به منابع و متون گذشته تا امروز، می‌توان سیر تکامل انسان‌ها را مورد بررسی قرار داد؛ سیرِی که نشان می‌دهد در طول زمان، چه اندازه نکات مثبت و چه اندازه رویدادهای منفی و مرگبار بر اندیشه‌های انسانی اثر گذاشته است.

در آغاز، انسان‌ها بیشتر به تأمین غذا و زنده‌ماندن می‌اندیشیدند. محل زندگی‌شان اغلب مغاره‌ها و کوه‌ها بود و هر فرد جدا از دیگری زندگی می‌کرد. اما با افزایش خطرات، به این درک رسیدند که اتحاد و هم‌زیستی، راهی برای بقا و غلبه بر دشواری‌هاست.

در آن زمان، ارتباط انسان‌ها به‌صورت اشاره یا صداهای ابتدایی بود. به مرور زمان، با رشد هوش و ذکاوت، از توانایی‌هایی که خالق هستی به آنان ارزانی داشته بود، بهره گرفتند و راه‌های بهتری برای ارتباط پیدا کردند.

نخستین شیوه‌های بیان، به‌صورت رسم‌الخط‌های تصویری بود که از دوران انسان‌های مغاره‌نشین به‌جا مانده است. آنان با نقاشی حیوانات و نمادها بر دیوارهای مغاره‌ها، اندیشه‌های خود را منتقل می‌کردند.

با افزایش جمعیت، انسان‌ها به گروه‌ها تقسیم شدند و در کنار رودخانه‌ها سکونت گزیدند. کم‌کم دریافتند که تنها با شکار و جمع‌آوری غذا نمی‌توانند به رفاه برسند؛ بنابراین به زراعت و مالداری روی آوردند. وظایف میان افراد تقسیم شد؛ زنان به نگهداری و تهیه غذا می‌پرداختند و مردان به کشت‌وکار و شکار مشغول بودند.

با پیشرفت فکری، برای اداره بهتر امور، رهبر یا بزرگی را تعیین کردند و ابزارهایی برای دفاع و زندگی بهتر ساختند.

اما این روند تکاملی همیشه رو به بهبود نبود. با پیشرفت بیشتر، نظام‌های نابرابر مانند برده‌داری شکل گرفت. قدرت در دست گروهی خاص متمرکز شد و طبقات اجتماعی پدید آمد. حق انتخاب از مردم گرفته شد و حاکمان، جانشینان خود را تعیین می‌کردند.

جنگ‌ها آغاز شد، امپراتوری‌ها شکل گرفتند و جهان به میدان رقابت قدرت‌ها تبدیل شد. در این میان، ارزش‌هایی چون اعتماد، عشق، مهربانی و انسانیت آسیب دید.

انسان‌ها برای رسیدن به مقام و برتری، گاه از ارزش‌های انسانی فاصله گرفتند.

به گفتهٔ چارلی چاپلین:

«یک سیب بر زمین افتاد، قانون جاذبه کشف شد؛ میلیون‌ها انسان بر زمین افتادند، اما کسی چیزی از انسانیت نیاموخت.»

با وجود پیشرفت‌های علمی و اجتماعی، جنگ، قدرت‌طلبی و منفعت‌جویی همچنان بر بسیاری از رفتارهای انسانی سایه افکنده است. انسان‌ها کمتر به پرورش عشق، اعتماد و احترام پرداخته‌اند و بیشتر در پی جایگاه و منافع مادی بوده‌اند.

ادیان، زبان‌ها و فرهنگ‌ها برای شناخت و هم‌زیستی پدید آمدند؛ اما گاه همین عوامل به ابزار برتری‌جویی تبدیل شدند. پرسش‌هایی همچنان باقی ماند:

خالق کیست؟ هدف زندگی چیست؟ چرا باید دانست و آموخت؟

در این میان، پاسخ بسیاری از این پرسش‌ها را باید در درون انسان جستجو کرد.

به گفتهٔ کارل یونگ:

«کسی که به بیرون نگاه می‌کند، خواب می‌بیند؛ و کسی که به درون نگاه می‌کند، بیدار می‌شود.»

این سخن نشان می‌دهد که رشد واقعی انسان، از درون آغاز می‌شود. انسانِ آگاه، در جستجوی معناست و با پرسشگری، به شناخت خود و جهان دست می‌یابد.

ارتباط با انسان‌های روشن‌فکر و سالم‌اندیش، زمینه‌ساز رشد فکری و معنوی است؛ در حالی که همنشینی با افراد خودخواه و منفعت‌طلب، موجب سقوط و تضعیف روح انسان می‌گردد.

برای رشد جامعه، شناخت انسان و توجه به درون‌نگری و آگاهی ضروری است. این مسئولیت بر دوش همه افراد جامعه است.

چنان‌که برتراند راسل می‌گوید:

«مشکل جهان این است که نادانان مطمئن‌اند و دانایان پر از تردید.»

و در پایان:

«ما خاکیم و خدا عالم است.»