سیاسی

ضرورت همسویی راهبردی پارسی‌زبانان در برابر سیاست‌های حذف‌گرایانه افغانیسم

خبرگزاری ثانیه | منتشر شده در تاریخ 13 ثور 1405

اشتراک گذاری: فیسبوک | توییتر | واتس‌اپ | لینکدین
بازدیدها: 59

---

نگارنده: احمد رشاد میرزاده

در تاریخ سیاسی و اجتماعی جغرافیایی که امروز افغانستان نامیده می‌شود، قدرت‌گیری مبتنی بر قبیله‌گرایی و قوم‌محوری، همواره یکی از چالش‌های اساسی در مسیر ایجاد یک جامعه عادلانه، چندقومی و متوازن بوده است. این ساختار قدرت، در موارد متعدد و به‌ویژه در سده‌های اخیر، به‌گونه‌ای شکل گرفته که در آن جایگاه اقوام و گروه‌های زبانی به‌حاشیه‌رانده‌شده به‌ویژه پارسی‌زبانان به حاشیه رانده شده و مورد بی‌مهری سیستماتیک قرار گرفته‌اند.

سیاست‌هایی نظیر ترویج یک‌جانبه شعار «ما همه افغان هستیم»، و تأکید بر «وحدت ملی» بدون درنظرگرفتن تنوع قومی، زبانی و فرهنگی کشور، در واقع ابزارهایی برای تحکیم هویت حاکمیت تک‌قومی بوده‌اند، نه سازوکاری واقعی برای ایجاد همگرایی ملی. در این میان، پارسی‌زبانان که حاملان یکی از اصیل‌ترین فرهنگ‌ها، زبان‌ها و هویت‌های تمدنی منطقه‌اند، همواره با تهدیدات مستقیم و غیرمستقیم مواجه بوده‌اند.

تداوم حذف ساختاری و بی‌توجهی به هشدارهای تاریخی

آنچه امروز در قالب افغانیسم شناخته می‌شود، به‌مثابه یک پروژه سیاسی و فرهنگی، تلاش دارد تا با استناد به مفاهیم کلی‌نگر، اما جهت‌دار، ساختار قدرت را در چارچوبی انحصاری بازتولید کرده و از نگاه منتقدان، به کاهش سهم سیاسی و فرهنگی سایر اقوام بینجامد. متأسفانه، سکوت و گاه همراهی بخش‌هایی از نخبگان قومی در برابر این روند، باعث شده است که این سیاست‌ها با شدت بیش‌تری ادامه پیدا کنند.

در شرایطی که بسیاری از مناطق پارسی‌زبان‌نشین با خطرات جدی همچون غصب سرزمین، جابه‌جایی جمعیت و محدودسازی فرهنگی و زبانی روبه‌رو هستند، برخی از نخبگان و فعالان این جامعه هنوز به وحدت ملی یک‌سویه دل بسته‌اند؛ وحدتی که در عمل، بیش‌تر به یک پوشش سیاسی برای تثبیت سلطه قومی تبدیل شده است تا ابزار واقعی مشارکت فراگیر

مسئولیت تاریخی نخبگان و جامعه پارسی‌زبان

اکنون زمان آن فرارسیده که پارسی‌زبانان و اقوام متحد آنان با عبور از اختلافات جزئی، به ضرورت ایجاد یک صف‌بندی سیاسی، فرهنگی و اجتماعی مشترک برای دفاع از هویت و آینده خود پی ببرند. تجربه نشان داده است که بقای یک ملت تنها در سایه آگاهی، همبستگی و اقدام جمعی ممکن است.

جنبش‌هایی چون «حق تعیین سرنوشت پارسی‌زبانان» نمونه‌ای از این تلاش‌ها برای خودآگاهی جمعی و ایستادگی در برابر روندهای ناعادلانه‌اند. اما این تلاش‌ها زمانی به نتیجه می‌رسند که حمایت گسترده و هم‌دلانه نخبگان، دانشگاهیان، فرهنگیان و نسل جوان را نیز با خود داشته باشند

نکات مثبت همسویی راهبردی پارسی‌زبانان

ایجاد یک صف مشترک با محوریت هویت فرهنگی و سیاسی پارسی می‌تواند پیامدهای مثبت فراوانی در پی داشته باشد، از جمله:

• حفاظت مؤثرتر از حقوق فرهنگی، زبانی و اجتماعی؛

• افزایش قدرت چانه‌زنی سیاسی در سطح ملی و بین‌المللی؛

• تقویت انسجام اجتماعی و مشارکت هدفمند در فرآیندهای تصمیم‌گیری؛ 

• مقابله مؤثر با هرگونه سیاست حذف‌محور در آینده؛ 

• فراهم‌سازی زمینه برای تحقق حقوق بنیادینی چون حق تعیین سرنوشت. 

فرجامین سخن

در شرایطی که تحولات سیاسی و اجتماعی افغانستان بیش از هر زمان دیگری بر سرنوشت اقوام، زبان‌ها و هویت‌های فرهنگی تأثیر می‌گذارد، بی‌تفاوتی در برابر روندهای قدرت می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری به همراه داشته باشد. برای پارسی‌زبانان و نیروهای همسو با آنان، همگرایی دیگر صرفاً یک خواست فرهنگی یا سیاسی نیست، بلکه ضرورتی راهبردی برای حفظ جایگاه تاریخی، دفاع از حقوق جمعی و حضور مؤثر در تعیین آینده است.

آنچه می‌تواند مسیر آینده را تغییر دهد، عبور از پراکندگی، تقویت خودآگاهی جمعی و حرکت به‌سوی سازمان‌دهی هدفمند است. تاریخ نشان داده است که جوامع آگاه و منسجم، بهتر از دیگران توانسته‌اند از هویت، حقوق و آینده خود پاسداری کنند. اکنون پرسش اساسی این است که آیا نخبگان و نسل آگاه پارسی‌زبان آماده‌اند این مسئولیت تاریخی را به یک اقدام عملی و پایدار تبدیل کنند یا نه.