سیاسی

پهپادها چگونه به ابزار کلیدی جنگ و فناوری جهان تبدیل شدند؟

خبرگزاری ثانیه | منتشر شده در تاریخ 18 ثور 1405

اشتراک گذاری: فیسبوک | توییتر | واتس‌اپ | لینکدین
بازدیدها: 88

---

نویسنده: سید قاسم هاشمی

دویچه وله دیروز گزارش داد که حزب‌الله لبنان استفاده از پهپادهایی را که از فیبر نوری بهره می‌برند، در جنگ با اسرائیل آغاز کرده است. کارشناسان نظامی این تحول را در صنعت پهپاد ارزشمند عنوان کرده و گفته‌اند این سلاح می‌تواند ارزش زیادی به زرادخانهٔ حزب‌الله اضافه کند.

اما پهپاد چیست؟

چه زمانی یک پرندهٔ بدون سرنشین مورد استفادهٔ نظامی قرار گرفت؟

پهپادها چگونه به اشکال و امکانات امروزی شکل گرفتند و مجهز شدند؟

و پهپادها به‌جز استفادهٔ نظامی، چه کاربردی در زندگی روزمرهٔ بشر می‌توانند داشته باشند؟

کلمهٔ پهپاد در زبان فارسی یک واژهٔ مخفف است که به‌منظور اختصار عبارت «پرندهٔ هدایت‌پذیر از دور» از سرواژه‌های این عبارت ترکیب شده است و معمولاً به همهٔ پرندگان بدون سرنشین، پهپاد گفته می‌شود.

در زبان انگلیسی اما این پرنده‌ها نام‌های مشخصی دارند که در ذیل اشارهٔ کوتاهی به این نام‌ها می‌داشته باشیم:

الف Drone: (درون) رایج‌ترین واژه در گفتار روزمره است که در اصل به معنی «زنبور نر» (به دلیل صدای وزوز آن) است.

ب UAV: مخفف Unmanned Aerial Vehicle (وسیلهٔ نقلیهٔ هوایی بدون سرنشین). این اصطلاح فنی‌تر و تخصصی‌تر است.

ج RPAS: مخفف Remotely Piloted Aircraft System (سیستم هواپیمایی با هدایت از راه دور). این واژه توسط سازمان‌های هوانوردی برای تأکید بر وجود یک خلبان انسانی در جایی دیگر استفاده می‌شود.

۱۷۷ سال پیش از امروز، در جولای ۱۸۴۹، نیروهای امپراتوری اتریش در حمله به ونیز حدود ۲۰۰ بالون آتش‌زا را با بمب‌های ۳۰ پوندی که بمب‌های آن‌ها با فتیله‌های زمان‌دار فعال می‌شد، از خشکه و عرشهٔ کشتی اس‌ام‌اس ولکانو به هوا فرستادند.

هرچند بالون‌ها به دلیل تغییر جهت باد نتوانستند از نظر نظامی به هدف برسند و خسارتی وارد کنند، اما از نظر روانی، مورخان و کارشناسان بر این باورند که استفاده از این فناوری، با وجود شکست فنی، یکی از عوامل تسلیمی شهر ونیز بود.

این بالون‌ها هرچند از مشخصات پهپادهای امروزی هیچ نشانه‌ای نداشتند، اما استفاده از یک شیء پرنده برای اهداف نظامی از همین اقدام نیروهای امپراتوری اتریش سرچشمه گرفت.

اولین نمونه‌های پهپادهای نسبتاً پیشرفته که در طول جنگ جهانی اول (۱۹۱۷–۱۹۱۸) توسعه یافتند، آغازگر مسیر فناوری هواپیماهای بدون سرنشین بودند.

یکی از مهم‌ترین نمونه‌ها، «کترینگ باگ» (Kettering Bug) در ایالات متحدهٔ آمریکا بود که با موتور احتراق داخلی و مکانیزم زمان‌سنج برای حمل بمب به اهداف مشخص طراحی شد.

این هواپیمای خودکار، اگرچه کنترل رادیویی کامل نداشت، نشان‌دهندهٔ امکان هدایت پرنده‌ها بدون خلبان و آغازگر عصر پهپادهای نظامی بود.

در اروپا نیز پروژه‌های مشابهی توسط آلمان و بریتانیا انجام شد، اما بیشتر در مراحل آزمایشی باقی ماندند و کاربرد عملی گسترده‌ای پیدا نکردند.

پس از جنگ جهانی اول، صنعت پهپاد در اروپا و آمریکا مورد توجه قرار گرفت و علاقه‌مندی به این پدیده روزبه‌روز بیشتر شد.

در سال‌های پایانی جنگ جهانی اول، تمرکز صنایع نظامی آمریکا و اروپا به توسعهٔ پهپادها برای تمرین شلیک و اهداف آموزشی پدافند هوایی معطوف شد.

در دههٔ ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰، هواپیماهای بدون سرنشین مانند AT-1 در آمریکا و Queen Bee در بریتانیا به‌منظور فراهم‌سازی امکان تمرین و تیراندازی توپخانه طراحی و تولید شدند.

این پهپادها به کمک مکانیزم‌های مکانیکی و رادیوکنترل ابتدایی هدایت می‌شدند و هنوز کاربرد عملیاتی در میدان نبرد نداشتند.

در دههٔ ۱۹۳۰، پژوهشگران و شرکت‌های نظامی اروپایی، به‌ویژه در بریتانیا و آلمان، پروژه‌های تجربی برای پهپادهای رزمی و شناسایی را آغاز کردند.

در بریتانیا، Queen Bee به نمونه‌ای موفق در آموزش پدافند هوایی تبدیل شد و الهام‌بخش توسعهٔ پهپادهای بعدی شد.

همزمان، در آلمان، آزمایش‌های اولیه روی هواپیماهای بدون سرنشین هدایت‌پذیر برای اهداف شناسایی و حمل مواد منفجره انجام شد که بعدها به پروژه‌های موشک کروز و V-1 در جنگ جهانی دوم منتهی شد.

در جریان جنگ جهانی دوم، پهپادها برای نخستین بار وارد عملیات نظامی واقعی شدند و نقش فناوری هدایت از راه دور و خودکار به‌طور چشمگیری برجسته شد.

آلمان با توسعهٔ V-1 Flying Bomb، نوعی موشک کروز عملیاتی و نخستین نسل پهپاد بمب‌افکن، نشان داد که سلاح‌های بدون سرنشین می‌توانند اهداف استراتژیک را هدف قرار دهند.

در آمریکا، پهپادهای رادیوکنترل‌شونده مانند Radioplane OQ-2 برای تمرین پدافند هوایی و شبیه‌سازی اهداف هوایی تولید انبوه شدند.

علاوه بر آموزش و حمله، تلاش‌های آزمایشی برای شناسایی و جمع‌آوری اطلاعات نیز آغاز شد و این دوره، نقطهٔ آغاز واقعی ورود پهپادها به عرصهٔ جنگ‌های مدرن بود.

نمونه‌هایی مانند Ryan Firebee و Lockheed D-21 برای مأموریت‌های جاسوسی با سرعت بالا و بردِ بلند طراحی شدند و توانایی جمع‌آوری اطلاعات حیاتی از مناطق دشمن را فراهم آوردند.

توسعهٔ پهپادها در این دوره با به‌کارگیری اتوپایلوت پیشرفته، رادیوکنترل دقیق، سنسورها و دوربین‌های با وضوح بالا همراه بود و زمینه را برای ورود آن‌ها به مأموریت‌های نظامی متنوع و کاربردهای غیرنظامی فراهم کرد. این پیشرفت‌ها پایه‌گذار نسل مدرن پهپادهای رزمی، شناسایی و صنعتی شد که در دهه‌های بعد به سرعت گسترش یافتند.

در اوایل قرن ۲۱، صنعت پهپاد جهانی شد و کشورهای دیگر نیز وارد این حوزه شدند. اسرائیل با پهپادهای تاکتیکی و شناسایی مانند Heron و Hermes پیشگام شد و پهپادهای رزمی و شناسایی آمریکا مانند MQ-9 Reaper و Global Hawk همچنان پیشرو باقی ماندند.

در دهه‌های اخیر، چین و ترکیه با تولید انبوه پهپادهای رزمی و تجاری مانند CH-4 و Bayraktar TB2 توانستند جایگاه جهانی پیدا کنند.

علاوه بر آن، کشورهایی مانند ایران، روسیه و اوکراین صنعت پهپاد بومی را توسعه داده‌اند؛ ایران با پهپادهایی مانند شاهد ۱۲۹ و کرار، روسیه با Orlan-10 و Forpost و اوکراین با پهپادهای شناسایی و رزمی خود، در منطقه و جهان نقش مهمی دارند.

امروزه پهپادها در ارتش‌ها، صنایع، کشاورزی، تحقیق علمی و امداد کاربرد دارند و فناوری‌های هوش مصنوعی، هدایت خودکار و ارتباطات ماهواره‌ای آن‌ها را به بخش کلیدی صنایع دفاعی و فناوری پیشرفته در جهان تبدیل کرده است.

این روند نشان می‌دهد که پهپادها اکنون علاوه بر کاربرد نظامی، بخش مهمی از توسعهٔ فناوری در کشورهای پیشرو هستند و نقش استراتژیک جهانی پیدا کرده‌اند.

پهپادها از دههٔ ۲۰۰۰ به بعد به‌تدریج وارد کاربردهای غیرنظامی شدند و دیگر تنها محدود به مأموریت‌های نظامی نیستند.

پهپادها اکنون در زمینه‌های نقشه‌برداری، فیلم‌برداری هوایی، تحقیق علمی، کشاورزی دقیق، نظارت محیط‌زیستی و مدیریت بلایای طبیعی استفاده می‌شوند.

بهره‌گیری از دوربین‌های با کیفیت بالا، سنسورها و فناوری‌های هدایت خودکار، پهپادها را به ابزار کارآمد برای جمع‌آوری داده و نظارت طولانی‌مدت بدون دخالت مستقیم انسان تبدیل کرده است.

علاوه بر آن، پهپادها در امداد و نجات، حمل کالاهای سبک و ارسال تجهیزات پزشکی به مناطق دورافتاده نیز کاربرد دارند.

استفاده از پهپادها در این حوزه‌ها از اوایل دههٔ ۲۰۱۰ گسترش یافت و اکنون کشورهای مختلف، از جمله آمریکا، چین، ترکیه و برخی کشورهای اروپایی، از آن‌ها در پروژه‌های غیرنظامی و تجاری بهره‌برداری گسترده می‌کنند.

این روند نشان می‌دهد که پهپادها به سرعت به ابزاری چندمنظوره و کلیدی در صنعت، خدمات شهری و تحقیقات علمی تبدیل شده‌اند.

فناوری فیبر نوری در پهپادها از اوایل دههٔ ۲۰۱۰ برای هدایت امن و انتقال داده با کیفیت بالا مورد استفاده قرار گرفت.

این فناوری باعث امنیت بیشتر، پهنای باند بالا و کیفیت تصویر بهتر در مأموریت‌های شناسایی و هدایت دقیق حملات می‌شود.

با استفاده از فیبر نوری، پهپادها می‌توانند داده و ویدیو را تا ۲۰ الی ۳۰ کیلومتر بدون کاهش کیفیت یا اختلال رادیویی منتقل کنند که کنترل دقیق و هدایت امن را در بردهای عملیاتی طولانی ممکن می‌سازد

این قابلیت برتری مهمی نسبت به سیستم‌های سنتی رادیویی ایجاد می‌کند و پهپادها را برای مأموریت‌های حساس بسیار کارآمد می‌سازد.

علاوه بر پهپادهای نظامی، انواع کوچک مانند هلی‌شات‌ها و کوادکوپترها نیز در کاربردهای غیرنظامی مانند فیلم‌برداری، نقشه‌برداری، تحقیق علمی و خدمات شهری به کار می‌روند.

این نشان می‌دهد که پهپادها امروز در هر دو حوزهٔ نظامی و غیرنظامی نقش کلیدی فناوری نوین را ایفا می‌کنند.