فرهنگی

روز مادر، فراتر از یک نماد

خبرگزاری ثانیه | منتشر شده در تاریخ 25 جوزا 1405
نویسنده: مهرزاد عظیمی

اشتراک گذاری: فیسبوک | توییتر | واتس‌اپ | لینکدین
بازدیدها: 46

---

جهان امروز، پهنه‌ی رویدادها و دگرگونی‌های پرشتاب است. در این میان، مناسبت‌های خانوادگی و تاریخی نقاط عطفی برای تامل، قدردانی و تعمیق پیوندهای انسانی، نقشی بی‌بدیل در شکل‌دهی به جامعه‌ای همدل‌تر دارند. 

یکی از برجسته‌ترین و عاطفی‌ترین این مناسبت‌ها، «روز مادر» است. این روز خجسته، فرصتی برای نگریستن از دریچه‌ای انسانی به مفهوم عشق، فداکاری و ارج‌نهادن به کرامت بنیادین‌ترین رکن اجتماع، یعنی مادر است. 

جامعه، پیکره‌ای جاندار و در حال تکاپو است که نیروی محرکه‌اش نه در تالارهای رسمی قدرت، که در تپش های آرام و پنهان خانه‌ها جاریست. مادر، آن معمار خاموش تمدن، تنها پرورش‌دهنده‌ی نسل نیست، او نخستین معلم همدلی، اخلاق و انسانیت است که زیربنای هر جامعه‌ی بالنده را پی می‌ریزد. 

زن، فراتر از نقش بی‌بدیل مادری، به‌مثابه نیمی از خرد و عاطفه‌ی جهان، پرسش‌گر مرزهای محدودکننده است و رودخانه‌ای از توانمندی و آفرینش را در بستر اجتماع جاری می‌کند. اگر خانواده را سلول بنیادین جامعه بدانیم، زن قلب تپنده‌ی آن و مادر، حافظ ریتم آرام و استوار این حیات است. 

سخن گفتن از جامعه‌ای سالم، پیشرفته و اخلاق‌مدار، بی‌درنگ ما را به محور اصلی آن رهنمون می‌شود: زن؛ در قامت یک مادر، یک کنش‌گر و یک انسان تمام‌عیار که مهد تمدن است.

هر جامعه‌ای که در مسیر تعالی گام برمی‌دارد، راز ماندگاری و پویایی خود را نه در سازه‌های سخت، که در سرمایه‌های انسانی و عاطفی خویش جستجو می‌کند. در قلب این سرمایه، «زن» ایستاده است؛ موجودیتی که هم در کالبد مادری، معمار شخصیت نسل فردا است و هم در هیئت یک عنصر اجتماعی، پیش‌ران تغییر و نوآوری. 

مادران، با آبیاری ریشه‌های عاطفی و اخلاقی نسل نو، نخستین حلقه‌ی زنجیره‌ی توسعه‌ی فرهنگی‌اند و زنان، با حضور آگاهانه در عرصه‌های علمی، اقتصادی و سیاسی، حلقه‌ی تکامل‌بخش این زنجیره. نادیده گرفتن این نقش دوگانه، به معنای نادیده گرفتن موتور محرک جامعه است. 

زن، هم ریشه است و هم میوه؛ هم آرامش درون نهاد خانواده را تضمین می‌کند و هم گرمای حضور و خردورزی‌اش، سردی ساختارهای خشن اجتماعی را تعدیل می‌بخشد. بی‌تردید، میزان احترام و جایگاه زن، دقیق‌ترین معیار برای سنجش بلوغ و پیشرفت هر ملت است.

روی همین دلایل پرسش اصلی این است که چرا روز مادر اهمیتی فراتر از یک تجلیل ساده دارد؟

مناسبت‌های ملی و جهانی، نقشی بنیادین در پدید آوردن دگرگونی‌های مثبت در فرهنگ عمومی بر دوش دارند. روز مادر، اگر از سطح یک آیین تشریفاتی فراتر رود، می‌تواند کارکردهایی عمیق‌تر بیابد. برخی از دلایل اهمیت نگاه عمیق به روز مادر:

۱. افزایش آگاهی نسبت به نقش بی‌بدیل مادران در پرورش نسل‌ها؛

۲. تشویق و ایجاد انگیزه برای حمایت عملی و عاطفی از مادران در طول سال؛

۳. پدید آوردن همبستگی و همدلی میان اعضای خانواده و نسل‌ها؛

۴. شادی جمعی برای قدردانی از عشق و ازخودگذشتگی مادرانه؛

۵. تلاش برای برقراری امنیت، آرامش و احترام برای مادران در تمامی عرصه‌ها.

برخی از کارکردهای یک «روز مادر» پویا و آگاهانه می‌تواند از این قرار باشد:

۱. آگاهی‌بخشی و اطلاع‌رسانی در مورد چالش‌ها، فشارهای روحی و جسمی، و نیازهای واقعی مادران در جهان پرمشغله‌ی امروز؛

۲. آگاهی‌بخشی از تاریخ بلند فداکاری و کنش‌گری مادران و خانواده‌ها برای ساختن بنیان‌های اخلاقی و عاطفی جامعه؛

۳. ایجاد همبستگی و درک مشترک میان مادران و تمام اعضای خانواده برای ایجاد محیطی حمایتگر؛

۴. مرور و پاسداشت دستاوردهای خانواده و جامعه در زمینه‌ی تکریم مقام مادر و بهبود کیفیت زندگی آنان.

اگرچه روز مادر در بسیاری از کشورها به رسمیت شناخته می‌شود، میزان و کیفیت این توجه متفاوت است. گاه این روز به یک تجلیل سطحی و خرید هدیه محدود می‌شود، درحالی‌که کارکرد اصلی آن می‌تواند ایجاد یک «فرهنگ قدردانی مستمر» و «حمایت همه‌جانبه» باشد.

روز تاریخی مادر، در برابر نگاه جهانی به نقش مادران

در بسیاری از فرهنگ‌ها، از جمله کشور های آسیایی میانه و خاور میانه و دیگر کشورهای منطقه، روز مادر بر پایه‌ی سنت‌های دینی، آیین‌های کهن فرهنگی یا مناسبت‌های ملی انتخاب شده است. کارکرد این روزها اغلب بر تجلیل، قدردانی عاطفی و هدیه‌دادن متمرکز است که اقدامی ارزشمند و ضروری است. با این حال، گاه این رویکرد سنتی می‌تواند به محدود شدن دیدگاه منجر شود.

برخی از کاستی‌های نگاه فقط تشریفاتی و نمادین به روز مادر:

۱. تمرکز بر جنبه‌های عاطفی و فداکارانه‌ی نقش مادر و کم‌توجهی به ابعاد انسانی، هویتی و نیازهای فردی او؛

۲. کم‌توجهی به کاستی‌های ساختاری و فرهنگی که مادران با آن روبه‌رو هستند؛ مانند فشار نقش‌های چندگانه، نادیده گرفتن سلامت روان، و کلیشه‌های جنسیتی؛

۳. محدود کردن نقش مادر به یک تصویر آرمانی و تک‌بعدی و شکل نگرفتن تصویری واقعی از یک زن با تمام حقوق، توانمندی‌ها و چالش‌هایش.

در نقطه مقابل، نگاه جهانی‌تر به مفهوم مادری، آن را در پیوند با کرامت انسانی، حقوق و توانمندی‌های زن تعریف می‌کند و از این رهگذر است که می‌تواند به افزایش آگاهی عمومی برای رسیدن به درکی کامل‌تر از اهمیت حمایت همه‌جانبه از مادران بینجامد.

اما سخن پایانی که بسی مهم است این که «روز مادر»، بدون ایفای نقش آگاهانه و فعال تمام اعضای خانواده و به‌ویژه مردان، صرفاً یک روز در تقویم خواهد ماند. برای آن‌که روز مادر به معنای واقعی «فراتر از یک نماد» باشد، خانواده‌ها نیازمند هم‌کنشی آگاهانه‌اند در قالب‌های زیر:

۱. آگاهی و همدلی: درک اینکه مادران فراتر از نقش مادری، انسان‌هایی با نیازها، رؤیاها و حقوق فردی هستند.

۲. حمایت عملی و عاطفی مستمر: نه فقط در یک روز، که در تمام طول سال، در تقسیم مسئولیت‌ها و ایجاد فضای امن روانی.

۳. عاملیت در مبارزه با خشونت و فشار: مقابله با هرگونه بی‌احترامی، خشونت کلامی یا روانی علیه مادران و حمایت بی‌چون‌وچرا از آنان.

۴. تغییر نگرش و رفتار: کسب مهارت در پرهیز از کلیشه‌های نقش «مادر فداکار مطلق» و جایگزینی آن با تصویر یک «انسان کامل و محترم».

۵. مشارکت در گفت‌وگوها: برای آگاهی‌رسانی و تغییر فرهنگ به سمتی که در آن، تکریم حقیقی مادر در گرو تأمین رفاه، سلامت، امنیت و آزادی‌های انسانی‌اش باشد؛ 

۶ از بین بردن تفاوت ها: تفهیم این که مادر نیز همان زنی است که از ابتدایی ترین حق و حقوقی انسانی اش محروم اش ساختیم و اگر مادر، دختر و خواهر قابل حرمت اند، زن نیز باید دارایی حق مساوی با مرد باشد.