سیاسی

دشمنی پیدا و پنهان طالبان با زنان و اقلیت مذهبی اسماعیلی

خبرگزاری ثانیه | منتشر شده در تاریخ 21 ثور 1405

اشتراک گذاری: فیسبوک | توییتر | واتس‌اپ | لینکدین
بازدیدها: 91

---

نویسنده: جسور یوسفی

پیروان مذهب اسماعیلی، به‌ویژه بدخشانی‌های اشکاشم، دروازها و سایر مناطق، مردمانی بافرهنگ، باسواد، آرام، بی‌غرض، دهقان و بی‌آزار توصیف می‌شوند. با این حال، در سال‌های اخیر نگرانی‌های جدی درباره وضعیت امنیتی و اجتماعی آنان، به‌ویژه زنان این جامعه، مطرح شده است.

لیلما، همسر هنرمند محبوب و خواننده محلی آقای عبدالسلام مفتون، که یک زن شاغل و صاحب رستورانت ویژه زنان بود، مورخ ۷ می ۲۰۲۶ در مسیر رفتن به محل کارش همراه با کودکش، از سوی افراد مسلح ناشناس در ولسوالی اشکاشم بدخشان کشته شد. 

این رویداد واکنش‌های زیادی را برانگیخته است. قتل او را می‌توان بر اساس سه عامل مرتبط دانست: نخست زن بودن او، دوم شاغل بودنش و سوم تعلق او به اقلیت مذهبی اسماعیلی.

در مناطق یادشده، پیروان مذهب اسماعیلی جایگاه ویژه‌ای برای زنان در خانواده و جامعه قایل‌اند. تا پیش از محدودیت‌های وضع‌شده، دختران آنان به مکتب‌ها می‌رفتند و حتی برای تحصیل به سایر ولایت‌های افغانستان سفر می‌کردند. 

در چنین شرایطی، کار برای زنان بسیار دشوار شده، اما لیلما با وجود این محدودیت‌ها همچنان رستورانت ویژه زنان را مدیریت می‌کرد.

این رویداد تنها یک مورد نیست. در ماه‌های اخیر، گزارش‌ها از افزایش قتل زنان در بدخشان و دیگر نقاط افغانستان حکایت دارد. از جمله مواردی مانند داکتر بدریه اهل بدخشان در کابل، یک داکتر زن اهل تاجیکستان در کندز، دختر ۱۲ ساله‌ای در بدخشان، فرزانه در هرات، محدثه، لیزا شمس و افراد دیگر که اغلب بدون پیگیری مؤثر، پرونده‌های‌شان مسکوت باقی مانده است. 

در نتیجه، جاده‌های افغانستان از مسیرهای امن انسانی به محل تهدید و ناامنی برای زنان و افراد بی‌گناه تبدیل شده‌اند.

اما این وضعیت برای پیروان اقلیت اسماعیلی ابعاد پیچیده‌تری دارد. در سال ۲۰۲۲، مولوی عبدالحلیم در خطابه عید قربان، پیروان این مذهب را «مشرک» خطاب کرده و حکم تکفیر آنان را مطرح کرد. این اظهارات تنها یک دیدگاه فردی تلقی نشده، بلکه به‌عنوان بخشی از فضای کلی نفرت‌پراکنی و رویکردهای رسمی تعبیر شده است.

پس از آن، گزارش‌هایی از موارد فشار، اجبار و تلاش برای تغییر مذهب پیروان این جامعه منتشر شد. در برخی موارد، افراد به‌صورت انفرادی یا گروهی وادار به خواندن شهادتین و پذیرش مذهب سنی حنفی شدند. 

همچنان گزارش‌هایی وجود دارد که در آن، برخی فرماندهان و افراد مسلح آنان را «کافر» خوانده و تحت فشار مذهبی قرار داده‌اند.

در ادامه، نمونه‌هایی از رویدادهای مستند طی سال‌های اخیر ذکر می‌شود:

۱. می ۲۰۲۴: گزارش‌هایی از بدخشان مبنی بر شکنجه، ضرب‌وشتم و تهدید اسماعیلی‌ها از سوی افراد وابسته به طالبان منتشر شد.

۲. آگست ۲۰۲۴: محمد نبی از ولسوالی زیباک پس از ربوده‌شدن، شکنجه و سپس کشته شد.

۳. اکتوبر ۲۰۲۴: محدودیت بر مراسم مذهبی اسماعیلیان در ولسوالی‌های نسی و شغنان و فشار برای پیروی از فقه حنفی.

۴. نوامبر ۲۰۲۴: ایجاد مدارس دینی در مناطق اسماعیلی‌نشین برای آموزش کودکان مطابق عقاید سنی حنفی.

۵. دسامبر ۲۰۲۴: کشته شدن یک نوجوان ۱۴ ساله در ولسوالی واخان.

۶. اواخر ۲۰۲۴: گزارش‌هایی از اعدام و قتل افراد در نزدیکی جماعت‌خانه‌ها در زیباک.

۷. اواخر ۲۰۲۴: قتل فضل احمد در خانه شخصی‌اش در زیباک.

۸. اوایل ۲۰۲۵: تغییر اجباری مذهب بیش از ۵۰ تن از اسماعیلی‌ها تحت فشار.

۹. پنجم اپریل ۲۰۲۵: زخمی شدن سید امان‌الدین، یکی از چهره‌های اسماعیلی.

۱۰. جولای ۲۰۲۵: قتل فضل احمد فیض، مسئول بنیاد آقاخان در بدخشان.

۱۱. جولای ۲۰۲۵: بازداشت و اخاذی از نظامیان پیشین اسماعیلی در چند ولسوالی.

۱۲. اواخر ۲۰۲۵: کشته شدن دست‌کم سه فرد اسماعیلی در یک ماه.

۱۳. دسامبر ۲۰۲۵: تهدید خانواده‌ها برای فرستادن اجباری کودکان به مدارس دینی حنفی.

۱۴. جنوری ۲۰۲۵: بسته شدن پنج جماعت‌خانه و ضرب‌وشتم برخی جوانان.

۱۵. می ۲۰۲۵: قتل لیلما در اشکاشم هنگام رفتن به محل کار.

همچنان گزارش‌ها نشان می‌دهد که افراد تغییر مذهب‌داده، از سوی برخی نهادها نه صرفاً تغییر مذهب، بلکه «تغییر دین» و بازگشت به اسلام عنوان می‌شوند.

در ماه‌های اخیر، افزایش قتل‌های مرموز و فضای نفرت‌پراکنی علیه زنان و به‌ویژه پیروان مذهب اسماعیلی، نگرانی‌های جدی را در جامعه به‌وجود آورده است.

این وضعیت در حالی ادامه دارد که شبکه انکشافی آقاخان و بنیاد آقاخان سال‌ها در افغانستان در بخش‌های مختلف فعالیت کرده‌اند. 

این فعالیت‌ها شامل آموزش و ساخت مکتب‌ها، خدمات صحی و کلینیک‌ها، حمایت از زراعت، ساخت سرک و پل، پروژه‌های آب‌رسانی، حمایت از زنان و کسب‌وکارهای کوچک، بازسازی آثار تاریخی، کمک‌های اضطراری، قرضه‌های کوچک، و همکاری در آموزش‌های طبی از طریق دانشگاه آقاخان بوده است. 

همچنین نخستین بانک قرضه‌های کوچک افغانستان نیز در چارچوب همین شبکه فعالیت داشته است.

با وجود این خدمات گسترده، گزارش‌ها نشان می‌دهد پیروان این مذهب در برخی مناطق همچنان با تهدید، ناامنی و محدودیت‌های جدی روبه‌رو هستند؛ در حالی‌که پروژه‌ها و کمک‌ها ادامه دارد، اما امنیت و آزادی پیروان آن همچنان محل نگرانی جدی باقی مانده است.