سیاسی

طالبان و افزایش محدودیت‌ها بر نمادهای عاشورایی در افغانستان

خبرگزاری ثانیه | منتشر شده در تاریخ 2 سرطان 1405
نویسنده: سیاه‌موی سروری

اشتراک گذاری: فیسبوک | توییتر | واتس‌اپ | لینکدین
بازدیدها: 61

---

گزارش‌های رسیده از هرات، کابل، مزارشریف و غزنی درباره محدودیت بر نمادهای عاشورایی، تصویری روشن از یک روند حساس در مدیریت مناسبت‌های مذهبی در افغانستان ارایه می‌دهد. در این روایت‌ها، حضور پرچم‌ها، سقاخانه‌ها و نشانه‌های محرم در خیابان‌ها از سوی گروه طا.لبان با محدودیت روبه‌رو شده و بر انتقال مراسم به فضاهای بسته مانند مساجد و تکایا تاکید شده است. 

در ظاهر، این عملکرد طالبان به موضوع نظم شهری گره خورده، اما در عمق خود به جایگاه یک آیین مذهبی مشخص در فضای عمومی مربوط می‌شود.

در هرات گزارش‌ها از جمع‌آوری پرچم‌ها و توصیه به خودداری از نصب نمادهای عاشورایی در سرک‌ها و بازارها حکایت دارد. در کابل نیز باشندگان از هشدارها این گروه درباره جمع‌آوری پرچم‌ها در دکان‌ها و محلات غرب شهر سخن می‌گویند.

به همین ترتیب؛ در غزنی تمرکز بر محدود شدن سقاخانه‌ها و هدایت مراسم به فضاهای بسته دیده می‌شود. در مزارشریف نیز روایت‌هایی از تنش در جریان یک تجمع عزاداری مطرح شده است؛ نشانه‌ای از حساسیت بالا در برخورد با این نوع حضور جمعی. 

در برخی روایت‌ها، تاکید بر این است که برگزاری مراسم در داخل مساجد همچنان ادامه دارد، اما شکل بیرونی و خیابانی آن با فشارهای طالبان کم‌رنگ‌تر شده است.

این الگو در کنار هم، برای بخشی از افکار عمومی چنین برداشت‌هایی ایجاد کرده که فضای عمومی در حال کوچک‌تر شدن برای نمایش آیین‌های مذهبی مرتبط با جامعه شیعه است. وقتی نمادهای خیابانی حذف یا کم‌رنگ می‌شوند، تنها شکل مراسم تغییر نمی‌کند، بلکه احساس دیده‌شدن یک هویت مذهبی در سطح شهر نیز تحت تاثیر قرار می‌گیرد. 

همین نقطه، موضوع را از یک مسئله اداری فراتر می‌برد و آن را به تجربه زیسته مردم پیوند می‌زند. در چنین فضایی، خیابان تنها مسیر عبور نیست، بلکه بخشی از حافظه جمعی و نشانه‌های هویتی مردم نیز به شمار می‌رود.

از نگاه تحلیل رسانه‌ای، این نوع مدیریت نمادها می‌تواند پیام‌های متفاوتی تولید کند. در یک خوانش، آن را تلاشی برای یکسان‌سازی فضای عمومی می‌بینند؛ در خوانش دیگر، این اقدام به‌عنوان محدود کردن حضور علنی یک سنت مذهبی مشخص در برابر سایر جریان‌های دینی تعبیر می‌شود. 

همین دوگانه باعث شده حساسیت‌ها در میان جامعه شیعه افغانستان بیشتر برجسته شود و بحث «برابری در حضور مذهبی» در فضای عمومی پررنگ‌تر گردد. رسانه‌ها نیز با بازنشر روایت‌های محلی، این حساسیت را از سطح منطقه‌ای به سطح ملی و حتی بین‌المللی منتقل می‌کنند.

در کنار این موارد، نبود یک چارچوب شفاف و یکدست در اجرای این محدودیت‌ها در ولایت‌های مختلف نیز دیده می‌شود. تفاوت در شدت برخورد و نوع اجرا، از یک ولایت تا ولایت دیگر، این تصور را تقویت می‌کند که سیاست واحدی با بیان روشن و قابل پیش‌بینی در سطح کشور وجود ندارد. 

همین ابهام، فضای رسانه‌ای را به سمت روایت‌های پراکنده و گاه متناقض سوق می‌دهد و امکان تحلیل دقیق و قطعی را دشوارتر می‌کند.

این مجموعه گزارش‌ها، در نهایت به یک پرسش اساسی اشاره می‌کند: جایگاه تنوع مذهبی در فضای عمومی افغانستان چگونه تعریف می‌شود و تا چه اندازه امکان دیده شدن آیین‌های مختلف، به‌ویژه آیین‌های جامعه شیعه، در سطح شهرها باقی می‌ماند. 

پاسخ به این پرسش، تنها در سطح سیاست‌گذاری خلاصه نمی‌شود، بلکه به نحوه تجربه روزمره مردم از شهر، نمادها و حق حضور در فضای عمومی نیز گره خورده است.